#کوردستان_ئالافرۆشانی_بەنەمالی_جاش_قیادەمەوەقت
ئەم دو ئالا پێان دەلێن ئالای کوردستان با بزانین کامیان لە خزمەتی نیشتماندا بووە و کامێان نیشمتانی تیک داوە
لە وینەکاندا باسی کراوە بە وەردی خوتان بریار بەدەن کامێان ئالای کوردە و کامیان ئالای دۆژمنانی کوردە؟
ئاڵای کۆماری کوردستان بە ڕابەرایەتی قازی محمد ئاڵای نەتەوەیی کوردستانە چونکە لەژێر ئەم ئاڵا پیرۆزەدا ڕێبەری کۆچکردووی کورد خۆی بەخت کرد بۆ نیشتمان و نەتەوەکەی.
بەڵام لەژێر ئاڵای ساختەی بارزانیدا هەزاران کەس بوونە قوربانی، ڕۆژنامەنووسان زیندانی کران یان کوژران.
بەهۆی شەڕی براکوژییەوە زیاتر لە ١٢٠ هەزار کەس ئیفلیج بوون.
به هۆی کوشتنی ئه و دوو حیزبه له کوردستان زیاتر له 250 هه زار که س تووشی کێشه ی ده ڕوونی و ده ڕوونی بوون.
هەولێر تا ساڵی 2003 نزیکەی 160 عەرەبی تێدا بووە، لە ئێستادا عەرەبی هەولێر گەیشتووەتە 770 هەزار و بە گشتی کورد لە هەولێر کەم دەکات.
دزینی موڵک و ماڵی خەڵکی کوردستان و نەبوونی پارە و فشارەکانی ژیان لەسەر خەڵکی کوردستان لەژێر ئاڵای بارزانی.
تۆمارە فەرمی و مێژووییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم ژمارەیە ئیدیعاکراوە (٣٧ هەزار بۆ ٤٥ هەزار) بە شێوەیەکی بەرچاو زیاترە لە قوربانییە ڕاستەقینەکانی ئەم ململانێیە. بە پشتبەستن بە بەڵگەنامە مێژووییەکان و ئامارە نێودەوڵەتییەکان، کۆی گشتیی کوژراوان لە شەڕی ناوخۆی کوردستانی عێراق ("شەڕی براکوژی") لە نێوان ٣٠ بۆ ٣٨ هەزار کەس مەزەندە دەکرێت.
وردەکاری و ئامارە وردەکان سەبارەت بەم ململانێیە بەم شێوەیەن:
هەزاران ژن و پیاو و منداڵ لەم شەڕە ناوخۆییە براکوژییەدا بێسەروشوێن بوون؛ لە نێویاندا کوردانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان (کوردستانی ئێران) بوون.
• زیانی ڕاستەقینە: لە ماوەی ئەم ململانێیەدا- کە لە نێوان ساڵانی 1994 بۆ 1997 لە نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان (مەسعوود بارزانی سەرۆکایەتی دەکات) و یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان (جەلال تاڵەبانی سەرۆکایەتی دەکات) ڕوویدا- لە نێوان 30 بۆ 45 هەزار شەڕڤان و هاوڵاتی مەدەنی کوژران. هەندێک لە سەرچاوە ناوخۆییەکان و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ کۆی ژمارەی کوژراوان بە هەموو شەڕ و پێکدادانەکانی دەوروبەرەوە بە نزیکەی ٣٨ هەزار کەس دەخەمڵێنن.
بارزانی هەزاران ژن و پیاوی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی لە زیندانەکانی خۆیدا گرتبوو، کە یان لە گرتنەبەریدا ڕاگیرابوون یان لەژێر ئەشکەنجەدا دەکوژران.
• سەرچاوەی ئەگەری ناتەبایی ئاماری: ئامارە بەرزەکان-وەک 40,000 یان 50,000 کوژراو- بە شێوەیەکی گشتی ئاماژەن بۆ کۆی قوربانیانی ئەو شەڕانەی کە کوردەکان دژی ڕژێمی بەعسی سەدام حوسێن کردوویانە (وەک سەرکوتەکانی ساڵانی هەشتاکان یان هەڵمەتی ئەنفال، کە ئیدیعای زیاتر لە 180,000 قوربانیان دەکرد) و... پەیوەندییان بە شەڕی ناوخۆی نێوان دوو لایەنە سیاسییە سەرەکییەکەی هەرێمی کوردستانەوە نییە. • کۆتایی هاتنی ململانێکان: ئەم شەڕە خوێناوییە کە دەستێوەردانی وڵاتانی دراوسێشی لەخۆگرتبوو، دواجار لە ئەیلوولی ١٩٩٨ بە نێوەندگیری ئەمریکا و واژۆکردنی ڕێککەوتنی واشنتۆن لە نێوان بارزانی و تاڵەبانی کۆتایی هات..
Ala Komara Kurdistanê ya bi serokatiya Qazî Mihemed ala neteweyî ya Kurdistanê ye, ji ber ku di bin vê ala pîroz de rêberê Kurd ê rehmetî xwe ji bo welat û neteweya xwe feda kir.
Lêbelê, di bin ala sexte ya Barzaniyê de, bi hezaran kes hatin fedakirin, rojnamevan hatin girtin an jî hatin kuştin.
Di bin ala Barzaniyê de, ji şerê birakujiyê heta îro zêdetirî 45,000 kes hatine kuştin, û ji ber zextên ewlehiyê yên malbata Barzaniyê û berpirsên herêmî zêdetirî 2,000 ciwanên Kurd reviyan Ewropayê, di deryayê de xeniqîn û mirin.
Ji ber şerê birakujiyê zêdetirî 120,000 kes felç bûn.
Ji ber kuştinên her du partiyan li Kurdistanê zêdetirî 250,000 kes ji ber pirsgirêkên derûnî û psîkolojîk êş kişandin.
Hewlêr heta sala 2003an nêzîkî 160 Ereban dijiyan. Niha, Erebên Hewlêrê gihîştine 770,000, û Kurdên li Hewlêrê bi gelemperî kêm dibin.
Dizîna milkê gelê Kurdistanê, nebûna pereyan, û zextên jiyanê li ser gelê Kurdistanê di bin ala Barzaniyê ne.
Tê texmînkirin ku hejmara kesên di şerê navxweyî yê di navbera aliyên Talebanî û Barzanî de li Kurdistanê jiyana xwe ji dest dane, di navbera 37,000 û 45,000 kesan de ye.
Tomarên fermî û dîrokî nîşan didin ku ev hejmara ku tê gotin (37,000 heta 45,000), ji hejmara rastîn a qurbaniyên vî şerî gelekî zêdetir e. Li gorî belgeyên dîrokî û statîstîkên navneteweyî, tê texmînkirin ku hejmara giştî ya kesên di şerê navxweyî yê li Kurdistana Iraqê de (ku wekî "şerê birakujiyê" tê binavkirin) jiyana xwe ji dest dane, di navbera 30,000 û 38,000 kesan de ye.
Hûrgulî û statîstîkên rastîn ên derbarê vî şerî de wiha ne:
Di dema vî şerê navxweyî de bi hezaran mêr, jin û zarok winda bûn; di nav wan de Kurdên ji Kurdistana Rojhilat (Kurdistana Îranê) jî hebûn.
• Qurbaniyên Rastîn: Di vî şerî de —ku di navbera salên 1994 û 1997an de di navbera Partiya Demokrat a Kurdistanê (bi serokatiya Mesûd Barzanî) û Yekîtiya Niştimaniya Kurdistanê (bi serokatiya Celal Talebanî) de qewimî— di navbera 30,000 û 45,000 şervan û sivîl hatin kuştin. Hin çavkaniyên herêmî û rêxistinên mafên mirovan texmîn dikin ku hejmara giştî ya miriyan, bi hemû pevçûnên li derdorê ve, nêzîkî 38,000 e.
Barzanî bi hezaran mêr û jinên ji Kurdistana Rojhilat di girtîgehên xwe de girtibûn; ew kes an di girtîgehê de hatin hiştin an jî di bin îşkenceyê de hatin kuştin.
• Çavkaniya Cûdahiya di Statîstîkan de: Hejmarên bilindtir —wekî 40,000 an 50,000 mirî— bi gelemperî behsa tevahiya qurbaniyên şerên ku Kurdan li dijî rejîma Be's a Seddam Huseyîn kirine dikin (wekî zextên salên 1980yî an jî operasyona Enfalê, ku di encamê de zêdetirî 180,000 kes bûn qurbanî) û ev hejmar ne girêdayî şerê navxweyî yê di navbera her du partiyên siyasî yên sereke yên Herêma Kurdistanê de ne. • Dawiya Şer: Ev şerê xwînî, ku welatên cîran jî tê de destwerdan kiribûn, di dawiyê de di îlona 1998an de, bi navbeynkariya DYAyê û îmzekirina Peymana Washingtonê ya di navbera Barzanî û Talabanî de, bi dawî hat.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر