Ariel Time
.jpg)
هەوالەکانی تازەی رۆژئاوا و دواێن رۆداوەکانی رۆژ ئاوای کوردستان بە ویدئۆ
NNSROJ:
پرۆفسۆر "ئۆفرا بێنگیۆ"، سهرۆکی بهشی "کوردیش ستادیز"له زانکۆی تێل ئاڤیڤ، له وتارێکی خۆیدا که ئهورۆ له رۆژنامهی"هاارێتز" بڵاوی کردۆتهوه، مهزهنده دهکا کوردی رۆژههڵات، لهئهگهری تهشهنهکردنی ئاڵۆزییهکانی رۆژههڵاتی ناوهراستدابۆ ناو ئێران، رۆڵی پێشڕهویی ههوڵه گۆڕانخوازییهکان بکهن.ناوبراو که بۆ ئهو ئهو مهزهندهکردنهی پشت به "چهندینفاکتۆری مێژوویی و سۆسیۆپۆلیتیک" دهبهستێ، روونیشیدهکاتهوه که "کوردهکان دهست لهسهر پهلاپیتکه چاوهڕوانن".
ئهو له سهرهتای وتارهکهیدا دهنووسێ: "بههاری کوردی" که سێ بهشی کوردستانی له عێراق،تورکیا و سووریا گرتۆتهوه، وێدهچی بهسهر کوردهکانی ئێراندا تێپهڕیبێ. بهڵام له راستیدا کوردهکانیئهوێ که ژمارهیان به حهوت ملوێن مهزهنده دهکرێ، دوای سهرکوتی بێبهزهییانهی سهرههڵدانهکهیانله لایهن کۆماری ئیسلامییهوه، له ساڵانی سهرهتای شۆڕشدا (1979ـ1983)، قهت وازیان لهبهربهرهکانی نههێناوه دهگهڵ حکوومهته یهک له دوای یهکهکانی ئهو وڵاتهدا. ئهوان ههرچهند لهوساڵانهی دواییدا له باری سیاییهوه له پشووشدا بووبن، توانای ئهوهیان تێدا بهدی دهکرێ که ببنههێزی وروژێنهری گۆڕانێکی ریشهیی له ئێران و ئهو ناوچه کوردییانه که سهرهتای پرۆسهکهیان تێدادهبینرێ. ئهوان دهست لهسهر پهلاپیتکه چاوهڕوانن.
پرۆفسۆر بێنگیۆ پێی وایه کوردی رۆژههڵات، لهچاو دیکهی گرووپه ئێتنیکییهکانی ناو ئێران و رۆژههڵاتیکوردستان، ئامادهترن بۆ سهرکردایهتیکردنی شۆڕشێکی گۆڕانخوازانه له ئێران و دهڵێ: "ئێران وارگهییهکهم کۆماری کوردی بووه له مێژووی ئهو خهڵکهدا، ئهو کۆماره که له کۆتاییهکانی شهڕی دووههمیدونیاگردا دامهزرا کهمتر له ساڵێک دهوامی هێنا، بهڵام تا ئێستاش ـ دوای تێپهڕینی زیاتر له شهشدهیه ـ بۆ ههموو کوردهکان نه تهنیا ههر وهک سێمبول، بهڵکوو وهک مۆدێلێکیش چاوی لێدهکرێ. ئهوێ[رۆژههڵاتی کوردستان] شوێنی دامهزرانی یهکهم حیزبی گرینگی کوردیی بووه ـ حیزبی دێموکراتیکوردستانی ئێران له ئۆگوستی 1945دا ـ که رۆڵێکی گرینگی له دامهزراندنی کۆماری مههابادداگێڕاوه.
ئهو ئاماژهش به جیاوازییه مهزههبی و نهتهوهییهکانی کوردی رۆژههڵات دهکا لهگهڵ دهستهڵاتیناوهندی و جیاوازییهکان بهسهر دوو بواری "ئێتنیکی و مهزههبی"دا دابهش دهکا: "وهک پێشڕهوانیبزووتنهوهیهکی گرینگی نهتهوهیی، کێشهی کوردهکانی ئێران لهگهڵ حکوومهتی ناوهندی دووناسنامهی ههیه: له رووی ئێتنیکییهوه، سهرهڕای هێندێک وێکچوونی کولتووریش لهگهڵ فارسهکاندا،کوردهکان بۆخۆیان نهتهوهیهکی جیاوازن. له رووی مهزههبیشهوه زۆرینهی کوردهکانی ئێران سوننهمهزههبن و لهگهڵ هاتنی کۆماری ئیسلامی کێشهکانیان به شێوهیهکی بهرچاو قووڵتر بۆتهوه.کوردهکان، ههرچهند له راپهڕینهکانی ساڵی 1978دا به دژی شای ئێران بهشدارییان کرد، بهڵامیهکسهر دژی رژیمی خومهینیش سهریان ههڵدا، سهرههڵدانێک که چهند ساڵێکی خایاند."
ئهو پرۆفسۆره ئیسرایلییه، که پێشتریش سهبارهت به ئهگهرهکانی دامهزرانی دهوڵهتی کوردیچهندین بابهتی بڵاو کردۆتهوه، له درێژهی وتارهکهیدا ئاماژه به ههوڵهکانی کۆماری ئیسلامیی ئێراندهکا بۆ لاوازکردنی ههستی ناسیۆنالیستیی کوردی شێعهمهزههب، بهڵام جهختیش لهسهر ئهوهدهکاتهوه که "جووڵانهوهی کوردیش ئهغڵهب کورده شێعهمهزههبهکانی له دهرهوهی خۆی هێشتۆتهوه.
پرۆفسۆر "ئۆفرا بێنگیۆ"، سهرۆکی بهشی "کوردیش ستادیز"له زانکۆی تێل ئاڤیڤ، له وتارێکی خۆیدا که ئهورۆ له رۆژنامهی"هاارێتز" بڵاوی کردۆتهوه، مهزهنده دهکا کوردی رۆژههڵات، لهئهگهری تهشهنهکردنی ئاڵۆزییهکانی رۆژههڵاتی ناوهراستدابۆ ناو ئێران، رۆڵی پێشڕهویی ههوڵه گۆڕانخوازییهکان بکهن.ناوبراو که بۆ ئهو ئهو مهزهندهکردنهی پشت به "چهندینفاکتۆری مێژوویی و سۆسیۆپۆلیتیک" دهبهستێ، روونیشیدهکاتهوه که "کوردهکان دهست لهسهر پهلاپیتکه چاوهڕوانن".ئهو له سهرهتای وتارهکهیدا دهنووسێ: "بههاری کوردی" که سێ بهشی کوردستانی له عێراق،تورکیا و سووریا گرتۆتهوه، وێدهچی بهسهر کوردهکانی ئێراندا تێپهڕیبێ. بهڵام له راستیدا کوردهکانیئهوێ که ژمارهیان به حهوت ملوێن مهزهنده دهکرێ، دوای سهرکوتی بێبهزهییانهی سهرههڵدانهکهیانله لایهن کۆماری ئیسلامییهوه، له ساڵانی سهرهتای شۆڕشدا (1979ـ1983)، قهت وازیان لهبهربهرهکانی نههێناوه دهگهڵ حکوومهته یهک له دوای یهکهکانی ئهو وڵاتهدا. ئهوان ههرچهند لهوساڵانهی دواییدا له باری سیاییهوه له پشووشدا بووبن، توانای ئهوهیان تێدا بهدی دهکرێ که ببنههێزی وروژێنهری گۆڕانێکی ریشهیی له ئێران و ئهو ناوچه کوردییانه که سهرهتای پرۆسهکهیان تێدادهبینرێ. ئهوان دهست لهسهر پهلاپیتکه چاوهڕوانن.
پرۆفسۆر بێنگیۆ پێی وایه کوردی رۆژههڵات، لهچاو دیکهی گرووپه ئێتنیکییهکانی ناو ئێران و رۆژههڵاتیکوردستان، ئامادهترن بۆ سهرکردایهتیکردنی شۆڕشێکی گۆڕانخوازانه له ئێران و دهڵێ: "ئێران وارگهییهکهم کۆماری کوردی بووه له مێژووی ئهو خهڵکهدا، ئهو کۆماره که له کۆتاییهکانی شهڕی دووههمیدونیاگردا دامهزرا کهمتر له ساڵێک دهوامی هێنا، بهڵام تا ئێستاش ـ دوای تێپهڕینی زیاتر له شهشدهیه ـ بۆ ههموو کوردهکان نه تهنیا ههر وهک سێمبول، بهڵکوو وهک مۆدێلێکیش چاوی لێدهکرێ. ئهوێ[رۆژههڵاتی کوردستان] شوێنی دامهزرانی یهکهم حیزبی گرینگی کوردیی بووه ـ حیزبی دێموکراتیکوردستانی ئێران له ئۆگوستی 1945دا ـ که رۆڵێکی گرینگی له دامهزراندنی کۆماری مههابادداگێڕاوه.
ئهو ئاماژهش به جیاوازییه مهزههبی و نهتهوهییهکانی کوردی رۆژههڵات دهکا لهگهڵ دهستهڵاتیناوهندی و جیاوازییهکان بهسهر دوو بواری "ئێتنیکی و مهزههبی"دا دابهش دهکا: "وهک پێشڕهوانیبزووتنهوهیهکی گرینگی نهتهوهیی، کێشهی کوردهکانی ئێران لهگهڵ حکوومهتی ناوهندی دووناسنامهی ههیه: له رووی ئێتنیکییهوه، سهرهڕای هێندێک وێکچوونی کولتووریش لهگهڵ فارسهکاندا،کوردهکان بۆخۆیان نهتهوهیهکی جیاوازن. له رووی مهزههبیشهوه زۆرینهی کوردهکانی ئێران سوننهمهزههبن و لهگهڵ هاتنی کۆماری ئیسلامی کێشهکانیان به شێوهیهکی بهرچاو قووڵتر بۆتهوه.کوردهکان، ههرچهند له راپهڕینهکانی ساڵی 1978دا به دژی شای ئێران بهشدارییان کرد، بهڵامیهکسهر دژی رژیمی خومهینیش سهریان ههڵدا، سهرههڵدانێک که چهند ساڵێکی خایاند."
ئهو پرۆفسۆره ئیسرایلییه، که پێشتریش سهبارهت به ئهگهرهکانی دامهزرانی دهوڵهتی کوردیچهندین بابهتی بڵاو کردۆتهوه، له درێژهی وتارهکهیدا ئاماژه به ههوڵهکانی کۆماری ئیسلامیی ئێراندهکا بۆ لاوازکردنی ههستی ناسیۆنالیستیی کوردی شێعهمهزههب، بهڵام جهختیش لهسهر ئهوهدهکاتهوه که "جووڵانهوهی کوردیش ئهغڵهب کورده شێعهمهزههبهکانی له دهرهوهی خۆی هێشتۆتهوه.
ناوبراو لهو بوارهوه دهنووسێ: "له بواری مێژووییهوه کورده شێعه مهزههبهکان رۆڵێکی بهرچاویان نهبووهله بزاڤی نهتهوهیی کوردهکانی ئێراندا: چوونکا ئهوان نزیکایهتیی مهزههبیی خۆیان لهگهڵ فارسهشێعهمهزههبهکان، به له پێشتر زانیوه له ناسنامه ئێتنیکییهکهی خۆیان. [یهکهم] چوونکا ئهوان لهبواری جوگرافییهوه له ههرێمه سهرههڵداوهکان دوور بوون، [دووههم] چوونکا کورده سوننهکان ئهوانیانله دهرهوهی بزووتنهوهکهیان دههێشتهوه، [سێههم] چوونکا رژیمه یهک له دوای یهکهکانی ئێران، بهبانگهشه بۆ شیعیزم و ڕهچاوکردنی ستراتیژیی پهرتکه و زاڵ به، توانیبوویان کورده شێعهکان لهجووڵانهوهی نهتهوهیی کوردی و، به گشتی له ههموو چالاکییهکهی دژه دهوڵهتی دوور بخهنهوه.
بێنگیۆ له درێژهی وهتارهکهیدا باسی "بهسیاسیبوون"ی کوردهکان به گشتی و کوردهشیعهمهزههبهکان به تایبهتی دهکا و پێی وایه که مێدیا، تێکنۆلۆژیای نوێ و بزووتنهوهرزگاریخوازییهکانی بهشهکانی دیکهی کوردستانیش ههر کام به نۆبهی خۆیان رۆڵی بهرچاویانههبووه له بههێز کردنی ههستی ناسیۆنالیستی لهناو کوردهکان[ی رۆژههڵات]دا.
ئهو ههروهها "توانای یهکجار بهرچاوی رۆشنبیری ـ زانستی"ی کوردهکانی رۆژههڵات له دیاسپۆرا، که "له جووڵانهوهی نهتهوایهتیی کوردیدا بهشدار و له ئاستی نێونهتهوهییشدا پهیوهندیی رێکخراوهیی بۆ[بزووتنهوهکه] دهستهبهر دهکهن" به یهکێک لهو فاکتۆرانه دهزانێ که رۆڵی پێشهنگایهتیی کوردیرۆژههڵات دهسهلمێنێ، بهڵام رۆڵی حیزبه کوردییهکانی ئهو بهشهی کوردستانیش لهبیر ناکا کهئێستا "لهو ناوچهیه به ئازادی نیشتهجێ بوون و دهتوانن وێرای خۆرێکخستن و راهێنانیئهندامهکانیان، لهگهڵ کوردهکانی ئێرانیش پهیوهندیی بگرنهوه".
ناوبراو ههروهها وێڕای ئاماژه به پهیمانه دووقۆڵییهکهیههردوو حیزبی کۆمهڵه و دێموکرات، که وهک ئهو دهنووسێ"دهیانهوێ رژیمی ئیسلامی برووخێنن و سیستهمێکیفێدڕاڵی له ئێران دامهزرێنن و دین له دهوڵهت جیا بکهنهوه"باس له رۆڵی پارتی ژیانی ئازادی کوردستانیش دهکا کهوهک ئهو دهڵێ "سهرنجی جیهانی بۆ لای خۆی راکێشاوه.
لهو بوارهوه دهنووسێ: "سهرهڕای گرینگیی ئهو حیزبانه، دیارتینیان له ئێستا پارتی ژیانی ئازادیکوردستانه که زیاتر به PJAK ناسراوه. ئهو حیزبه که ساڵی 2004 دامهزراوه و بنکهکانی له چیایقهندیله، به هێرشه گهریلاییهکانی بۆ سهر رژیمی ئێران توانیویهتی سهرنجی جیهان بۆ لای خۆیراکێشێ. پژاک وهک باڵێکی پارتی کرێکارانی کوردستان چاوی لێ دهکرێ و وهک ئهو پارته خۆی بهچهپ و (له پهیوهندیی لهگهڵ پرسی ژن و پیاودا) یهکسانیخواز دهزانێ."
ئهو سهرۆکهی بهشی "کوردیش ستادیز" له زانکۆی تهلئهبیبی ئیسرایل، له کۆتایی وتارهکهیداگریمانهی ئهوه دهکات که کوردهکان پێشڕهویی هوروژمی گۆڕانخوازیی بکهن له ئێران و رۆژههڵاتیکوردستان و دهنووسێ: "ئێران زۆر لهو ئاڵۆزییانهی ههرێمهکه نیگهرانه ـ به تایبهت ئاڵؤزییهکانیسووریا ـ ئهوهش نهتهنیا له ئهگهری رووخانی رژیمی ئهسهددا ئاوهڵبهندێکی خۆی له دهست دهدا،بهڵکوو بههۆی ئهوهی که لهوانهیه ئهوه کاریگهریی لهسهر ئێران به گشتی و به تایبهتیش لهسهرکوردهکانی ئهوێ ههبێ. ئهگهر ئاڵۆزییهکان روو له ئێران بکهن کوردهکان پێشڕهو دهبن، ئهوهش بههۆیچهوسانهوهی دوولایهنهی ئهوان له لایهن کۆماری ئیسلامی و هاوکاری و هاوئاههنگیی [کوردیرۆژههڵات] لهگهڵ بهشهکانی دیکهی کوردستان و گوڕ و تینی ناسیۆنالیستیی ناو رێکخراوهکانیئهوان له دیاسپۆرا."
دەقی نووسراوەکەی "ئۆفڕا بێنگیۆ دەتوانی لەم لینکەش دا بخوێنییەوە
بێنگیۆ له درێژهی وهتارهکهیدا باسی "بهسیاسیبوون"ی کوردهکان به گشتی و کوردهشیعهمهزههبهکان به تایبهتی دهکا و پێی وایه که مێدیا، تێکنۆلۆژیای نوێ و بزووتنهوهرزگاریخوازییهکانی بهشهکانی دیکهی کوردستانیش ههر کام به نۆبهی خۆیان رۆڵی بهرچاویانههبووه له بههێز کردنی ههستی ناسیۆنالیستی لهناو کوردهکان[ی رۆژههڵات]دا.
ئهو ههروهها "توانای یهکجار بهرچاوی رۆشنبیری ـ زانستی"ی کوردهکانی رۆژههڵات له دیاسپۆرا، که "له جووڵانهوهی نهتهوایهتیی کوردیدا بهشدار و له ئاستی نێونهتهوهییشدا پهیوهندیی رێکخراوهیی بۆ[بزووتنهوهکه] دهستهبهر دهکهن" به یهکێک لهو فاکتۆرانه دهزانێ که رۆڵی پێشهنگایهتیی کوردیرۆژههڵات دهسهلمێنێ، بهڵام رۆڵی حیزبه کوردییهکانی ئهو بهشهی کوردستانیش لهبیر ناکا کهئێستا "لهو ناوچهیه به ئازادی نیشتهجێ بوون و دهتوانن وێرای خۆرێکخستن و راهێنانیئهندامهکانیان، لهگهڵ کوردهکانی ئێرانیش پهیوهندیی بگرنهوه".
ناوبراو ههروهها وێڕای ئاماژه به پهیمانه دووقۆڵییهکهیههردوو حیزبی کۆمهڵه و دێموکرات، که وهک ئهو دهنووسێ"دهیانهوێ رژیمی ئیسلامی برووخێنن و سیستهمێکیفێدڕاڵی له ئێران دامهزرێنن و دین له دهوڵهت جیا بکهنهوه"باس له رۆڵی پارتی ژیانی ئازادی کوردستانیش دهکا کهوهک ئهو دهڵێ "سهرنجی جیهانی بۆ لای خۆی راکێشاوه.لهو بوارهوه دهنووسێ: "سهرهڕای گرینگیی ئهو حیزبانه، دیارتینیان له ئێستا پارتی ژیانی ئازادیکوردستانه که زیاتر به PJAK ناسراوه. ئهو حیزبه که ساڵی 2004 دامهزراوه و بنکهکانی له چیایقهندیله، به هێرشه گهریلاییهکانی بۆ سهر رژیمی ئێران توانیویهتی سهرنجی جیهان بۆ لای خۆیراکێشێ. پژاک وهک باڵێکی پارتی کرێکارانی کوردستان چاوی لێ دهکرێ و وهک ئهو پارته خۆی بهچهپ و (له پهیوهندیی لهگهڵ پرسی ژن و پیاودا) یهکسانیخواز دهزانێ."
ئهو سهرۆکهی بهشی "کوردیش ستادیز" له زانکۆی تهلئهبیبی ئیسرایل، له کۆتایی وتارهکهیداگریمانهی ئهوه دهکات که کوردهکان پێشڕهویی هوروژمی گۆڕانخوازیی بکهن له ئێران و رۆژههڵاتیکوردستان و دهنووسێ: "ئێران زۆر لهو ئاڵۆزییانهی ههرێمهکه نیگهرانه ـ به تایبهت ئاڵؤزییهکانیسووریا ـ ئهوهش نهتهنیا له ئهگهری رووخانی رژیمی ئهسهددا ئاوهڵبهندێکی خۆی له دهست دهدا،بهڵکوو بههۆی ئهوهی که لهوانهیه ئهوه کاریگهریی لهسهر ئێران به گشتی و به تایبهتیش لهسهرکوردهکانی ئهوێ ههبێ. ئهگهر ئاڵۆزییهکان روو له ئێران بکهن کوردهکان پێشڕهو دهبن، ئهوهش بههۆیچهوسانهوهی دوولایهنهی ئهوان له لایهن کۆماری ئیسلامی و هاوکاری و هاوئاههنگیی [کوردیرۆژههڵات] لهگهڵ بهشهکانی دیکهی کوردستان و گوڕ و تینی ناسیۆنالیستیی ناو رێکخراوهکانیئهوان له دیاسپۆرا."
دەقی نووسراوەکەی "ئۆفڕا بێنگیۆ دەتوانی لەم لینکەش دا بخوێنییەوە
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر