فیدرالیزم باشترین چارەسەرە بۆ داهاتووی سوریا

 

#ئیستا_کەسانێکی_نەفام_جاهێل_لە_سوریا_بەریوەبرەن_هیچ_لە_مانای_ئازادی_دیموکراسی_نازانن

فیدرالیزم باشترین چارەسەرە بۆ داهاتووی سوریا

فیدراڵیزم وەک مافی یەکسان و بڕیاردان لەلایەن خەڵکەوە. لێرەدا مافی کەمینەکان ڕێز دەگیرێت و لەبەر ئەوەی خەڵکی ئەو ناوچانەش بڕیار دەدەن کە کێ هەڵبژێرن بۆ ئەوەی نوێنەرایەتیان بکەن، ئەمڕۆ شێخ غەزەل غەزال نوێنەری ڕاستەقینەی گەلی عەلەوییە و ئەمە لە پەیامەکەیدا ڕوون بووەوە. لە ناوچەی کوردیەکانیش نوێنەری سەرەکی کورد ژەنەڕاڵ مەزلوم عەبدی و هێزەکانی سوریای دیموکراتە و نوێنەری سەرەکی گەل و نەتەوەی دروز کاک هیجرییە. بەم پێیە ئەمڕۆ گەلان خۆیان بڕیار دەدەن و سەردەمی سەرکوت و دیکتاتۆریەت کۆتایی هاتووە و چارەسەرە سیاسییەکان گوێ لە بیروڕای گشتی بەگرن. باشتر جیهاد دواکەوتوویی بەسە

یەکێتی کوردەکان و دروز و عەلەوی بنەمایەکی ئەخلاقییە.

فیدراڵیزم باشترین چارەسەرە بۆ داهاتووی سوریا. فیدراڵیزم لەسەر بنەمای مافی یەکسان و مافی خەڵک بۆ بڕیاردان دامەزراوە. لەم سیستەمەدا مافی کەمینەکان ڕێزیان لێدەگیرێت، چونکە دانیشتوانی ئەو ناوچانە هەڵیدەبژێرن کێ نوێنەرایەتیان دەکات. ئەمڕۆ شێخ غەزەل غەزەل بە نوێنەری ڕاستەقینەی گەلی عەلەیت دادەنرێت و ئەمەش بە ڕوونی لە پەیامەکەیدا نیشاندرا. سەبارەت بە ناوچەی کورد، کوردەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ژەنەڕاڵ مەزلوم عەبدی و هێزەکانی سوریای دیموکراتەکانەوە نوێنەرایەتی دەکرێن، لە کاتێکدا دروزەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن بەڕێز هیجریەوە نوێنەرایەتی دەکرێن. بەم پێیە ئەمڕۆ ئەوە خەڵکە کە بڕیار دەدەن. سەردەمی ستەم و دیکتاتۆریەت تێپەڕیوە و چارەسەری سیاسی بەپێی بۆچوونی خەڵک فۆرمولە دەکرێت.

نابێت مافەکانی گەلان بە زۆر و ستەمکردن پشتگوێ بخرێت. هەر کاتێک رژێمێکی ستەمکاری لەو شێوەیە هەبێت، بەرخۆدان و ململانێی لەگەڵدا هەیە.

فیدراڵیزم دابەشکردن نییە. فیدراڵیزم بنەمای دیموکراسی و فیدراڵیزمە.

سیستەمێکی سیاسییە کە تێیدا دەوڵەت دابەش دەکرێت بەسەر ناوچە یان دەوڵەتەکاندا، کە هەریەکەیان دەسەڵات و دەسەڵاتی تایبەتی خۆیان هەیە، لەگەڵ حکومەتێکی ناوەندی کە بەشداری لە حوکمڕانیدا دەکات.

گرنگترین تایبەتمەندییەکانی فیدراڵیزم:

🏛️ هاوبەشکردنی دەسەڵات لە نێوان حکومەتی ناوەندی و حکومەتەکانی هەرێم

📜 یەک دەستوور دەسەڵاتەکانی هەر ئاستێک دیاری دەکات

🗳️ هەرێمەکان پەرلەمان و حکومەتی ناوخۆیییان هەیە

⚖️ یەکێتی دەوڵەت پارێزراوە، و هەرێمەکان مافی جیابوونەوەیان نییە

زۆرجار دەسەڵاتەکانی حکومەتی ناوەندی بریتین لە:

بەرگری و سوپای

سیاسەتی دەرەوە

دراو و ئابووری گشتی

هێزەکانی ناوچەکان بریتین لە:

خوێندن

تەندروستی

پۆلیسی ناوچەکە

بەڕێوەبردنی سەرچاوە ناوخۆییەکان

نموونەی ویلایەتە فیدراڵیەکان:

ئەڵمانیا

ئەمریکا

سویسرا

عێراق

جیاوازی نێوان فیدراسیۆن و کۆنفیدڕاڵی بە کورتی:

فیدراڵیزم: یەک ویلایەت بەهێز + ناوچە سەربەخۆکان

کۆنفیدڕاسیۆن: یەکێتییەک لە دەوڵەتە نیمچە سەربەخۆکان (لاوازتر لە فیدراڵیزم)

کۆنفیدڕاڵی جۆرێکە لە حکومەت کە تێیدا دەوڵەتە سەربەخۆکان یان خاکەکان بە رێککەوتنی خۆبەخشانە یەکدەگرن بۆ هاوکاریکردن لە ناوچە سنووردارەکاندا، هەر لایەنێک نزیکەی سەروەرییەکی تەواو دەپارێزێت

تایبەتمەندییە سەرەکییەکان

🔹 سەروەری ئەندامان: هەر دەوڵەتێک/هەرێمێک لە ڕووی سیاسی و یاساییەوە سەربەخۆ دەمێنێتەوە.

🔹 لاوازی حکومەتی ناوەندی: ڕۆڵی سنووردارە (بۆ نموونە بەرگری هاوبەش یان سیاسەتی دەرەوە).

🔹 مافی کشانەوە: زۆرجار ئەندامان مافی کشانەوەیان لە فیدراسیۆن هەیە.

🔹 بڕیارەکان بە کۆدەنگی: زۆرێک لە بڕیارەکان پێویستیان بە ڕێککەوتنی کۆدەنگی هەموو ئەندامان هەیە.

جیاوازی نێوان کۆنفیدراسیۆن و فیدراسیۆن

کۆنفیدڕاڵی: دەسەڵاتی سەرەکی لای ئەندامەکانە، حکومەتی ناوەندیش لاوازە.

فیدراڵیزم: دەسەڵات لە نێوان حکومەتی ناوەندی و هەرێمەکاندا دابەش دەکرێت، حکومەتی ناوەندیش بەهێزترە (بۆ نموونە ئەڵمانیا یان ئەمریکا).

فیدراڵیزم سیستەمێکی حکومەتە کە دەسەڵات لە نێوان دەسەڵاتێکی ناوەندی (فیدراڵی) و حکومەتە ناوچەییەکان (بۆ نموونە ویلایەتەکان یان پارێزگاکان) دابەش دەکات، ڕێگە بە هەردوو ئاستەکە دەدات دەسەڵات و بەرپرسیارێتی جیاواز لەناو یەک خاکدا هەبێت، هەم حوکمڕانی هاوبەش و هەم ئۆتۆنۆمی دروست دەکات. ئەم سیستەمە هاوسەنگی لە نێوان یەکێتی نیشتمانی لەگەڵ ئۆتۆنۆمی ناوچەیی، دەستەبەرکردنی هەماهەنگی ناوەندی و وەڵامدانەوەی ناوخۆیی، لەگەڵ دەسەڵاتەکان کە بە شێوەیەکی دەستووری پێناسە کراون، وەک لە ئەمریکادا کە ویلایەتەکان ئەو دەسەڵاتانە دەهێڵنەوە کە بە حکومەتی فیدراڵی نەدراوە.

تایبەتمەندییە سەرەکییەکان

دابەشکردنی دەسەڵاتەکان: دەسەڵاتەکان لە نێوان ئاستی نیشتمانی و ناوچەییدا دابەش دەکرێن (بۆ نموونە بەرگری لە بەرامبەر پەروەردە)، کە زۆرجار لە دەستووردا پێناسە دەکرێن.

حوکمڕانی هاوبەش و ئۆتۆنۆمی: ئەم سیستەمە بڕیاردانی ناوەندی لەسەر پرسە نیشتمانییەکان لەگەڵ کۆنترۆڵی ناوخۆیی بەسەر کاروباری ناوچەییدا تێکەڵ دەکات.

بنەمای دەستوری: ئەم دابەشبوونە بە شێوەیەکی تایبەت لەلایەن دەستوورەوە دامەزراوە و پارێزراوە، ڕێگری دەکات لە هەر ئاستێک کە زاڵ بێت بەسەر ئاستەکەی تردا.

دوو ئاستی حکومەت: حکومەتێکی ناوەندی (وەک حکومەتی فیدراڵی ئەمریکا) و یەکە پێکهێنەرەکان (وەک ویلایەتەکانی ئەمریکا و پارێزگاکانی کەنەدا). سوودەکان

لامەرکەزییەت: ئەمەش ڕێگری لە چڕبوونەوەی دەسەڵات دەکات و ئازادییەکان دەپارێزێت.

داهێنانی سیاسەت: ئەمەش ڕێگە بە دەوڵەتەکان دەدات کە تاقیکردنەوە لەسەر سیاسەتی جیاواز بکەن ("تاقیگەی دیموکراسی").

وەڵامدانەوەی: ئەم سیستەمە باشتر مامەڵە لەگەڵ پێداویستی و نیگەرانییە ناوخۆییە جۆراوجۆرەکان دەکات.

یەکێتی لە فرەچەشنییدا: ئەم سیستەمە گروپە جیاوازەکان لە چوارچێوەی یەک چوارچێوەدا یەکدەخات و لە هەمان کاتدا ناسنامەی کولتووری دەپارێزێت. نموونەی پراکتیکی

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا: سیستەمێکی فیدراڵی تەقلیدییە کە حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی ویلایەتەکان دەسەڵاتی هاوبەشیان هەیە، بەپێی دەستوور.

نیوفیدرالیزم: چەمکێکە (بە شێوەیەکی جەماوەری لە سەردەمی ئیدارەی نیکسۆن و ڕیگان بەکارهاتووە) کە ئامانجی گەڕانەوەی دەسەڵات و بەرپرسیارێتی زیاترە بۆ حکومەتەکانی دەوڵەت و ناوخۆیی.

بە کورتی فیدراڵیزم چوارچێوەیەک بۆ بەڕێوەبردنی دانیشتوانی جۆراوجۆر و خاکە فراوانەکان لە ڕێگەی دابەشکردنی دەسەڵاتی حوکمڕانییەوە دابین دەکات، ئەمەش هاوبەشییەک لە نێوان ئاستە جیاوازەکانی حکومەتدا دروست دەکات.

سوودەکانی

✅ سەربەخۆیی وڵاتانی ئەندام دەپارێزێت.

✅ ئاسانکاری بۆ هاوکاری دەکات بەبێ سازشکردن لەسەر سەروەری.

✅ هەژموونی دەسەڵاتێکی ناوەندی بەهێز کەمدەکاتەوە.

زیانەکانی

سەختی لە بڕیاردانی خێرا.

لاوازبوونی توانای بەڕێوەبردنی قەیرانەکان.

ئەگەری هەڵوەشانەوە بەهۆی مافی جیابوونەوە.

نموونە

📜 کۆنفیدراسیۆنی سویسرا (پێشتر کۆنفیدراسیۆن، پاشان فیدراسیۆن).

🇪🇺 یەکێتی ئەوروپا نموونەیەکە هاوشێوەی کۆنفیدراسیۆن (بەڵام تایبەتمەندی تایبەتی خۆی هەیە).

ئەگەر ویستتان دەتوانم بابەتەکە بە زمانی کوردی ڕوون بکەمەوە یان بەراوردێکی کورت لەگەڵ نموونەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بخەمە ڕوو. کۆنفیدڕاڵی (یان یەکێتی کۆنفیدڕاڵی) سیستەمێکە کە دەوڵەتە سەروەرەکان یەکێتی پێکدەهێنن، دەسەڵاتە سنووردارەکان (وەک بەرگری و بازرگانی) دەدەنە دەست دەسەڵاتێکی ناوەندی، لە هەمان کاتدا دەسەڵاتی باڵا و مافی جیابوونەوە دەپارێزن. ئەمەش پێچەوانەی سیستەمێکی فیدراڵییە، کە دەسەڵات بە شێوەیەکی دادپەروەرانەتر دابەش دەکرێت و حکومەتی ناوەندیش دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی بەسەر هاوڵاتیانی خۆیدا هەیە. ڕێککەوتنێکە لە نێوان قەوارە سەربەخۆکاندا، کە حکومەتی ناوەندی بە پلەی یەکەم وەک بریکارێک بۆ دەوڵەتەکان کاردەکات، وەک ئەوەی ئەمڕۆ لە نموونەکانی وەک یەکێتی ئەوروپادا ڕوودەدات، کە وڵاتانی ئەندام کاریگەرییەکی بەرچاویان هەیە.

تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی کۆنفیدڕاڵی: ١.

سەروەری: دەوڵەتانی ئەندام بە تەواوی سەروەر و سەربەخۆن.

دەسەڵاتی ناوەندی سنووردار: دەسەڵاتی ناوەندی دەسەڵاتی کەم و دیاریکراوی هەیە (وەک سیاسەتی دەرەوە و یەک دراو) کە لەلایەن دەوڵەتەکانەوە پێی سپێردراوە.

حکومەتی ناوەندی: حکومەتی ناوەندی بە شێوەیەکی گشتی مامەڵە لەگەڵ وڵاتانی ئەندام دەکات نەک ڕاستەوخۆ لەگەڵ هاوڵاتیان.

یەکێتی خۆبەخشانە: دەوڵەتان بە گشتی دەتوانن کۆنفیدڕاڵی (مافی جیابوونەوە) بەجێبهێڵن. کۆنفیدڕاڵی بەرامبەر بە فیدرالیزم:

کۆنفیدڕاڵی: دەوڵەتان دەسەڵات دەدەنە دەست دەسەڵاتێکی ناوەندی؛ بە کاریگەری بەهێزی ناوچەیی.

فیدراڵیزم: دەسەڵات لە نێوان حکومەتی ناوەندی و حکومەتەکانی هەرێمدا دابەش دەکرێت؛ حکومەتی ناوەندی دەسەڵاتی ڕاستەوخۆ و فراوانی هەیە.

نموونە: ١.

مۆدێرن: یەکێتی ئەوروپا نموونەیەکی هاوچەرخی پێکهاتەیەکی هاوشێوەی کۆنفیدڕاڵییە، وەک لەلایەن Tutor2u و Study.com ئاماژەی پێکراوە.

مێژوویی: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەپێی مادەکانی کۆنفیدڕاڵی (پێش دەستوور)، و دەوڵەتانی کۆنفیدڕاڵی ئەمریکا لە کاتی شەڕی ناوخۆدا.

کۆنفیدرالیزمی دیموکراتیک:

چەمکێکی جیاواز، کە لەلایەن عەبدوڵڵا ئۆجەلانەوە پێشنیار کراوە، بانگەشە بۆ دیموکراسییەکی لامەرکەزی و بەشدارانە دەکات کە کۆمەڵگا و ئەنجومەنە ناوخۆییەکان بەهێز بکات.

Federalîzm çareseriya herî baş e ji bo pêşeroja Sûriyeyê

Federalîzm wekî mafên wekhev û biryardana ji hêla gel ve. Li vir mafên kêmneteweyan têne rêzgirtin û ji ber ku gelên wan herêman jî biryar didin ka kî hilbijêrin ku wan temsîl bike, îro Şêx Xezal Xezal nûnerê rastîn ê gelê Elewî ye û ev yek di peyama wî de eşkere bû. Li herêma Kurdan, nûnerê sereke yê Kurdan General Mazlûm Ebdî û Hêzên Demokratîk ên Sûriyeyê ye, û nûnerê sereke yê gel û neteweya Durzî jî Birêz Hicrî ye. Li gorî vê, îro netewe bi xwe biryar didin û serdema zext û dîktatoriyê bi dawî bûye û çareseriyên siyasî guh didin raya giştî.

Yekîtîya Kurd, Durzî û Elewiyan prensîbeke exlaqî ye.

Federalîzm çareseriya îdeal e ji bo pêşeroja Sûriyeyê. Federalîzm li ser bingeha wekheviya mafan û mafê gel ê biryardanê ye. Di vê pergalê de, mafên kêmneteweyan têne rêzgirtin, ji ber ku niştecihên wan herêman nûnerên xwe hildibijêrin. Îro, Şêx Xezal Xezal nûnerê rastîn ê gelê Elewî ye, wekî ku di peyama wî de bi zelalî hatiye nîşandan. Li herêma Kurdan, Kurd bi giranî ji hêla General Mazlûm Ebdî û Hêzên Demokratîk ên Sûriyeyê ve têne temsîlkirin, lê Durzî bi giranî ji hêla Seyîd Hicrî ve têne temsîlkirin. Ji ber vê yekê, gel niha ew kes e ku biryar dide, serdema zilm û dîktatoriyê bi dawî bûye, û çareseriyên siyasî li gorî îradeya gel têne formulekirin.

Mafên neteweyan bi zor û zilmê nayên paşguhkirin. Li her deverê ku rejîmek wusa ya zordar hebe, berxwedan û têkoşîn bê guman dê li pey were.

Federalîzm bingeha demokrasiyê ye.

Ew sîstemeke siyasî ye ku tê de welatek li herêm an dewletan tê dabeşkirin, her yek xwedî desthilat û rayedarên xwe ye, di heman demê de hikûmeteke navendî desthilatê bi wan re parve dike.

Taybetmendiyên sereke yên federalîzmê:

🏛️ Parvekirina desthilatdariyê di navbera hikûmeta navendî û hikûmetên herêmî de

📜 Destûreke yekane ku desthilatdariyên her astê diyar dike

🗳️ Herêm xwedî parlemento û hikûmetên herêmî ne

⚖️ Yekîtîya neteweyî tê parastin, û herêm nikarin ji hev veqetin

Hêzên hikûmeta navendî pir caran ev in:

Parastin û leşkerî

Siyaseta derve

Derya û aboriya giştî

Hêzên herêmî ev in:

Perwerde

Tenduristî

Polîsên herêmî

Rêveberiya çavkaniyên herêmî

Nimûneyên dewletên federal:

Almanya

Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê

Swîsre

Iraq

Cudahiya di navbera federalîzm û konfederasyonê de bi kurtasî:

Federalîzm: Dewletek bihêz + herêmên xweser

Konfederasyon: Yekîtiyek dewletên nîv-serbixwe (ji federalîzmê qelstir)

Sîstemeke konfederal formeke hikûmetê ye ku tê de dewlet an herêmên serbixwe bi rêkeftineke dilxwazî ​​​​di nav hev de dibin yek da ku di deverên sînorkirî de hevkariyê bikin, ku her alî serweriya hema hema tevahî diparêze.

Taybetmendiyên Sereke

🔹 Serweriya Endaman: Her dewlet/herêm ji hêla siyasî û qanûnî ve serbixwe dimîne.

🔹 Hikûmeta Navendî ya Qels: Rola wê bi sînor e (mînak, parastina hevbeş an siyaseta derve).

🔹 Mafê Vekişînê: Endam pir caran mafê vekişîna ji federasyonê hene.

🔹 Biryarên bi Lihevkirinê: Gelek biryar hewceyê razîbûna yekdeng a hemî endaman in.

Cûdahiya Di Navbera Konfederasyon û Federasyonê de

Konfederasyon: Hêza sereke ya endaman e, û hikûmeta navendî qels e.

Federalîzm: Hêz di navbera hikûmeta navendî û herêman de tê belavkirin, û hikûmeta navendî xurttir e (mînak, Almanya an Dewletên Yekbûyî).

Federalîzm pergalek hikûmetê ye ku hêzê di navbera desthilatek navendî (federal) û hikûmetên herêmî (mînak, eyalet an parêzgehan) de dabeş dike, û dihêle ku her du astan desthilat û berpirsiyariyên cuda di heman axê de hebin, hem rêveberiya hevbeş û hem jî xweseriyê diafirîne. Ev sîstem yekîtiya neteweyî bi xweseriya herêmî re hevseng dike, hevrêziya navendî û bersivdayîna herêmî misoger dike, bi hêzên ku bi destûrî hatine destnîşankirin, wekî li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ku dewlet hêzên ku ji hikûmeta federal re nehatine dayîn diparêzin.

Taybetmendiyên Sereke

Dabeşkirina Hêzan: Desthilat di navbera astên neteweyî û herêmî de têne dabeş kirin (mînak, parastin li hember perwerdehiyê), ku pir caran di destûrê de têne destnîşankirin.

Rêveberiya Hevbeş û Xweseriyê: Ev sîstem biryargirtina navendî li ser pirsgirêkên neteweyî bi kontrola herêmî li ser karûbarên herêmî re dike yek.

Bingeha Destûrî: Ev dabeşkirin bi gelemperî ji hêla destûrê ve tê damezrandin û parastin, rê li ber serdestiya her du astên li ser ya din digire.

Du Astên Hikûmetê: Hikûmetek navendî (wek hikûmeta federal a Dewletên Yekbûyî) û yekîneyên pêkhatî (wek dewletên Dewletên Yekbûyî û parêzgehên Kanadayî). Feyde

Nemerkezîbûn: Ev rê li ber kombûna hêzê digire û azadiyan diparêze.

Nûbûna Siyasetê: Ev dihêle ku dewlet bi polîtîkayên cûda ceribandinê bikin ("laboratuarên demokrasiyê").

Bersivdayîn: Ev sîstem hewcedariyên û fikarên cihêreng ên herêmî çêtir çareser dike.

Yekîtî di Cûrbecûrîyê de: Ev sîstem komên cûda di bin çarçoveyekê de dike yek dema ku nasnameya çandî diparêze. Nimûneyên Pratîkî

Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê: Sîstemeke federal a kevneşopî ku tê de hikûmeta federal û hikûmetên eyaletan desthilatdariyê parve dikin, li gorî Destûrê.

Neo-federalîzm: Têgehek (ku di dema rêveberiyên Nixon û Reagan de bi gelemperî tê bikar anîn) ku armanc dike ku hêz û berpirsiyariya bêtir vegerîne hikûmetên eyalet û herêmî.

Bi kurtasî, federalîzm çarçoveyek ji bo birêvebirina nifûsa cihêreng û deverên berfireh peyda dike bi belavkirina hêza rêveberiyê, afirandina hevkariyek di navbera astên cûda yên hikûmetê de.

Awantaj

✅ Serxwebûna dewletên endam diparêze.

✅ Hevkariyê bêyî ku serweriyê tawîz bide hêsan dike.

✅ Serdestiya desthilatdariyeke navendî ya bihêz kêm dike.

Dezavantaj

Zehmetî di girtina biryarên bilez de.

Kapasîteya qelsbûyî ya birêvebirina krîzan.

Potansiyela jihevketinê ji ber mafê veqetandinê.

Nimûne

📜 Konfederasyona Swîsreyê (berê konfederasyon, paşê federasyon).

🇪🇺 Yekîtiya Ewropayê mînakek dişibihe konfederasyonê (lê bi taybetmendiyên xwe yên bêhempa).

Heke hûn bixwazin, ez dikarim mijarê bi Kurdî rave bikim an jî berawirdkirinek kurt bi mînakên ji Rojhilata Navîn re pêşkêş bikim. Konfederasyon (an yekîtiya konfederasyonê) sîstemek e ku tê de dewletên serwer yekîtiyek ava dikin, desthilatên sînorkirî (wek parastin û bazirganî) didin desthilatek navendî, di heman demê de desthilata bilind û mafê veqetandinê diparêzin. Ev bi sîstemek federal re berevajî ye, ku tê de desthilat bi awayekî wekhevtir tê belavkirin, û hikûmeta navendî desthilata rasterast li ser welatiyên xwe heye. Ew peymanek di navbera saziyên serbixwe de ye, ku hikûmeta navendî bi giranî wekî nûnerek ji bo dewletan tevdigere, wekî ku îro di mînakên mîna Yekîtiya Ewropî de ye, ku dewletên endam bandorek girîng diparêzin.

Taybetmendiyên sereke yên konfederasyonê:

Serwerî: Dewletên endam bi tevahî serwer û serbixwe ne.

Desthilata navendî ya sînorkirî: Desthilata navendî xwedî desthilatên hindik û taybetî ye (wek siyaseta derve û pereyek yekane) ku ji hêla dewletan ve jê re hatine şandin.

Hikûmeta navendî: Hikûmeta navendî bi gelemperî bi dewletên endam re mijûl dibe, ne rasterast bi welatiyan re.

Yekîtiya dilxwaz: Dewlet bi gelemperî dikarin ji konfederasyonê derkevin (mafê veqetandinê). Konfederasyon vs. Federalîzm:

Konfederasyon: Dewlet desthilatê didin desthilateke navendî; Bi bandoreke herêmî ya xurt.

Federalîzm: Desthilat di navbera hikûmeta navendî û hikûmetên herêmî de tê dabeşkirin; hikûmeta navendî xwedî desthilateke rasterast û berfireh e.

Nimûne:

Nûjen: Yekîtiya Ewropayê mînakeke hemdem a avahiyeke mîna konfederasyonê ye, wekî ku ji hêla Tutor2u û Study.com ve hatiye destnîşan kirin.

Dîrokî: Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di bin Bendên Konfederasyonê de (berî Destûrê), û Dewletên Konfederal ên Amerîkayê di dema Şerê Navxweyî de.

Konfederalîzma Demokratîk:

Konseptek cuda, ku ji hêla Abdullah Öcalan ve hatiye pêşniyar kirin, ji bo demokrasiyeke nenavendî û beşdar ku civakên herêmî û encumenan hêzdar dike, parêzvaniyê dike.

الفيدرالية هي الحل الأمثل لمستقبل سوريا.

الفيدرالية تعني المساواة في الحقوق وحق الشعب في اتخاذ القرار. فهي تحترم حقوق الأقليات، ولأن سكان تلك المناطق هم من يختارون من يمثلهم، فإن الشيخ غزال غزال اليوم هو الممثل الحقيقي للشعب العلوي، وقد تجلى ذلك بوضوح في رسالته. أما في الإقليم الكردي، فالممثل الرئيسي للأكراد هو الجنرال مظلوم عبدي وقوات سوريا الديمقراطية، والممثل الرئيسي للدروز هو السيد هجري. وبناءً على ذلك، فإن الشعوب اليوم هي من تقرر، وقد ولّى عهد القمع والديكتاتورية، والحلول السياسية تستجيب للرأي العام.

إن وحدة الأكراد والدروز والعلويين مبدأ أخلاقي.

الفيدرالية هي الحل الأمثل لمستقبل سوريا. تقوم الفيدرالية على المساواة في الحقوق وحق الشعب في اتخاذ القرارات. في هذا النظام، تُحترم حقوق الأقليات، إذ يختار سكان تلك المناطق من يمثلهم. اليوم، يُعدّ الشيخ غزال غزال الممثل الحقيقي للشعب العلوي، وقد تجلّى ذلك بوضوح في رسالته. أما في الإقليم الكردي، فيُمثّل الأكراد بشكل رئيسي الجنرال مظلوم عبدي وقوات سوريا الديمقراطية، بينما يُمثّل الدروز بشكل رئيسي السيد هجري. وبناءً على ذلك، فإنّ الشعوب اليوم هي من تُقرر، وقد ولّى عهد القمع والديكتاتورية، وأصبحت الحلول السياسية تُصاغ وفقًا لرأي الشعب.

لا ​​يجوز تجاهل حقوق الأمم بالقوة والقمع. فكلما وُجد نظام قمعي كهذا، وُجدت معه مقاومة ونضال.

الفدرالیه موش تقسیم  الفدرالیه هو اساس الدیموقراطی و  الفدرالیە (Federalism / الفيدرالية)

هي نظام سياسي تُقسَّم فيه الدولة إلى أقاليم أو ولايات لكلٍّ منها صلاحيات وسلطات ذاتية، مع وجود حكومة مركزية تشترك معها في الحكم.

أهم خصائص الفدرالية:

🏛️ تقاسم السلطة بين الحكومة المركزية وحكومات الأقاليم

📜 دستور واحد يحدد صلاحيات كل مستوى

🗳️ الأقاليم لها برلمانات وحكومات محلية

⚖️ وحدة الدولة محفوظة ولا يحق للأقاليم الانفصال

صلاحيات الحكومة المركزية غالبًا تشمل:

الدفاع والجيش

السياسة الخارجية

العملة والاقتصاد العام

صلاحيات الأقاليم تشمل:

التعليم

الصحة

الشرطة المحلية

إدارة الموارد المحلية

أمثلة على دول فدرالية:

ألمانيا

الولايات المتحدة

سويسرا

العراق

الفرق بين الفدرالية والكونفدرالية باختصار:

الفدرالية: دولة واحدة قوية + أقاليم ذات حكم ذاتي

الكونفدرالية: اتحاد دول شبه مستقلة (أضعف من الفدرالية)

النظام الكونفدرالي (الكونفدرالية) هو شكل من أشكال الحكم تتحد فيه دول أو أقاليم مستقلة باتفاقٍ طوعي للتعاون في مجالات محدودة، مع احتفاظ كل طرف بسيادته الكاملة تقريبًا

الخصائص الأساسية

🔹 السيادة للأعضاء: كل دولة/إقليم يبقى مستقلًا سياسيًا وقانونيًا.

🔹 حكومة مركزية ضعيفة: دورها محدود (مثل الدفاع المشترك أو السياسة الخارجية).

🔹 حق الانسحاب: غالبًا يحق للأعضاء الانسحاب من الاتحاد.

🔹 القرارات بالتوافق: كثير من القرارات تحتاج موافقة الجميع.

الفرق بين الكونفدرالية والفيدرالية

الكونفدرالية: السلطة الأساسية عند الأعضاء، والمركز ضعيف.

الفيدرالية: السلطة موزعة بين المركز والأقاليم، والمركز أقوى (مثل ألمانيا أو الولايات المتحدة).

الفيدرالية نظام حكم يقسم السلطة بين سلطة مركزية (فيدرالية) وحكومات إقليمية (مثل الولايات أو المقاطعات)، مما يسمح لكلتا المستويين بصلاحيات ومسؤوليات متميزة على نفس الإقليم، ويخلق حكماً مشتركاً وحكماً ذاتياً في آن واحد. ويوازن هذا النظام بين الوحدة الوطنية والاستقلال الذاتي الإقليمي، ضامناً التنسيق المركزي والاستجابة المحلية، مع تحديد الصلاحيات دستورياً، كما هو الحال في الولايات المتحدة حيث تحتفظ الولايات بصلاحيات غير ممنوحة للحكومة الفيدرالية.

السمات الرئيسية

تقسيم الصلاحيات: تُقسم الصلاحيات بين المستويين الوطني والإقليمي (مثل الدفاع مقابل التعليم)، وغالباً ما يُحدد ذلك في الدستور.

الحكم المشترك والحكم الذاتي: يجمع بين اتخاذ القرارات المركزية بشأن القضايا الوطنية والسيطرة المحلية على الشؤون الإقليمية.

الأساس الدستوري: عادةً ما يُرسي الدستور هذا التقسيم ويحميه، مانعاً أي مستوى من الهيمنة على الآخر.

مستويان للحكم: حكومة مركزية (مثل الحكومة الفيدرالية الأمريكية) ووحدات مكونة (مثل الولايات الأمريكية والمقاطعات الكندية). الفوائد

اللامركزية: تمنع تركز السلطة، وتصون الحريات.

ابتكار السياسات: يسمح للولايات بتجربة سياسات مختلفة ("مختبرات الديمقراطية").

الاستجابة: تلبي بشكل أفضل الاحتياجات والاهتمامات المحلية المتنوعة.

الوحدة في ظل التنوع: توحد مختلف المجموعات تحت نظام واحد مع الحفاظ على الهوية الثقافية.

أمثلة عملية

الولايات المتحدة: نظام فيدرالي تقليدي تتشارك فيه الحكومة الفيدرالية وحكومات الولايات السلطة، وفقًا للدستور.

الفيدرالية الجديدة: مفهوم (شاع استخدامه في عهد نيكسون وريغان) يقوم على إعادة المزيد من السلطة والمسؤولية إلى حكومات الولايات والحكومات المحلية.

باختصار، توفر الفيدرالية إطارًا لإدارة السكان المتنوعين والمناطق الشاسعة من خلال توزيع سلطة الحكم، مما يخلق شراكة بين مختلف مستويات الحكم.

المزايا

✅ يحافظ على استقلال الأعضاء.

✅ مناسب للتعاون دون فقدان السيادة.

✅ يقلل من هيمنة سلطة مركزية قوية.

العيوب

 صعوبة اتخاذ قرارات سريعة.

 ضعف القدرة على إدارة الأزمات.

 احتمال التفكك بسبب حق الانسحاب.

أمثلة

📜 الاتحاد السويسري قديمًا (كان كونفدراليًا ثم أصبح فيدراليًا).

🇪🇺 الاتحاد الأوروبي يُعد مثالًا قريبًا من الكونفدرالية (لكن له خصائص خاصة).

إذا رغبت، أستطيع شرح الموضوع بالكردية أو إعطاء مقارنة مختصرة مع أمثلة من الشرق الأوسط.

الكونفدرالية (أو الاتحاد الكونفدرالي) نظامٌ تُشكّل فيه الدول ذات السيادة اتحادًا، وتتنازل عن صلاحيات محدودة (كالدفاع والتجارة) لهيئة مركزية، مع احتفاظها بالسلطة العليا وحق الانفصال، على عكس النظام الفيدرالي الذي تُقسّم فيه السلطة بشكل أكثر عدلًا، حيث تتمتع الحكومة المركزية بسلطة مباشرة على المواطنين. إنه اتفاق بين كيانات مستقلة، حيث تعمل الحكومة المركزية في المقام الأول كوكيل للدول، كما هو الحال اليوم في أمثلة مثل الاتحاد الأوروبي، حيث تحتفظ الدول الأعضاء بنفوذ كبير.

الخصائص الرئيسية للكونفدرالية:

السيادة: الدول الأعضاء ذات سيادة واستقلال كاملين.

سلطة مركزية محدودة: تتمتع السلطة المركزية بصلاحيات قليلة ومحددة (مثل السياسة الخارجية، والعملة الموحدة) ممنوحة لها من الدول.

مركزية الدولة: تتعامل الحكومة المركزية عادةً مع الدول الأعضاء، وليس مباشرةً مع المواطنين.

اتحاد طوعي: يمكن للدول عمومًا مغادرة الاتحاد الكونفدرالي (حق الانفصال). الكونفدرالية مقابل الفيدرالية:

الكونفدرالية: تفوض الولايات السلطة إلى هيئة مركزية؛ مع نفوذ إقليمي قوي.

الفيدرالية: تُقسّم السلطة بين الحكومة المركزية والحكومات الإقليمية؛ وتتمتع الحكومة المركزية بسلطة مباشرة وواسعة.

أمثلة:

الحديثة: يُعدّ الاتحاد الأوروبي مثالًا معاصرًا على هيكل شبيه بالكونفدرالية، كما يشير موقعا Tutor2u وStudy.com.

التاريخية: الولايات المتحدة الأمريكية في ظل بنود الكونفدرالية (قبل الدستور)، والولايات الكونفدرالية الأمريكية خلال الحرب الأهلية.

الكونفدرالية الديمقراطية:

مفهوم متميز، اقترحه عبد الله أوجلان، يدعو إلى حكم ديمقراطي لا مركزي، قائم على المشاركة الشعبية، يُمكّن المجتمعات والمجالس المحلية.