لە بژار دەباغەوە بۆ سلێمانی: یادت پیرۆز پایتەختی میهرەبانی، یادت پیرۆز پایتەختی جوانی

 

 

#یادەیک_لە_میژووی_شاری_سلیمانی 

 

لە بژار دەباغەوە بۆ سلێمانی: یادت پیرۆز پایتەختی میهرەبانی، یادت پیرۆز پایتەختی جوانی
شاری سلێمانی لە ساڵی ١٧٨٤ی زایینی لەلایەن ئیبراهیم پاشای بابانەوە دامەزراوە و بە ناوی باوکییەوە (سلێمان پاشا) ناونراوە. ئەم شارە لە سەرەتای دروستبوونییەوە وەک پایتەختی میرنشینی بابان و دواتر وەک پایتەختی ڕۆشنبیری و ناوەندێکی گرنگی سیاسی و ئەدەبی لە کوردستاندا ڕۆڵێکی بەرچاوی گێڕاوە.

 

.

دامەزراندن و سەردەمی میرنشینی بابان (١٧٨٤ - ١٨٥١)

• گواستنەوەی پایتەخت. پێش دروستکردنی سلێمانی، قەڵاچوالان پایتەختی میرنشینی بابان بوو. بەهۆی ململانێ و جەنگەکانی نێوان هەردوو ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و سەفەوییەوە، قەڵاچوالان مەترسی لەسەر بوو.
• بنیاتنانی شار. لە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٧٨٤دا، ئیبراهیم پاشا بڕیاری دا پایتەختەکە بگوازێتەوە بۆ دەشتی مەڵکەندی و شارێکی نوێ دروست بکات. دوای تەواوبوونی سەرای حکومەت و بازاڕەکان، دانیشتووانی گوندەکانی دەوروبەر ڕوویان لە شارە نوێیەکە کرد.
• گەشەسەندنی ئەدەب. سلێمانی تا ساڵی ١٨٥١ وەک پایتەختی میرنشینی بابان مایەوە. لەو سەردەمەدا زمان و ئەدەبی کوردی (بەتایبەت شێوەزاری سۆرانی) گەشەیەکی گەورەی کرد و شاعیرانی وەک نالی، سالم و کوردی تێدا دەرکەوتن.

سەردەمی دوای بابانەکان و شێخ مەحموودی حەفید

• دەسەڵاتی عوسمانی و بەریتانیا. دوای ڕووخانی میرنشینی بابان، سلێمانی کەوتە ژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی عوسمانییەکان تا کۆتایی جەنگی جیهانیی یەکەم. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩١٨دا هێزەکانی بەریتانیا هاتنە ناو شارەکەوە.
• حکومەتی کوردستان. لە نێوان ساڵانی ١٩٢٢ بۆ ١٩٢٤، سلێمانی بووە پایتەختی شانشینی کوردستان بە سەرۆکایەتی شێخ مەحموودی حەفید. شێخ مەحموود چەندین شۆڕش و ڕاپەڕینی دژی دەسەڵاتی بەریتانیا لەم شارەوە بەرپا کرد.

گەڕەکە کۆنەکان و شوێنەوارە مێژووییەکان

• گەڕەکە دێرینەکان. شارەکە لەسەر بنەمای چەند گەڕەکێکی کۆن گەشەی کرد کە بریتین لە گۆیژە، سابوونکەران، دەرگەزێن، کانی ئاسکان، سەرشەقام، جوولەکان و سەرچیمەن.
• قەیسەری نەقیب و سەرا. قەیسەری نەقیب لە ساڵی ١٩٠٠ لەلایەن شێخ مستەفای نەقیبەوە دروست کراوە. هەروەها بینای سەرای سلێمانی لە ساڵانی ١٩٢٦ بۆ ١٩٢٨ بە شێوازێکی نوێ بنیات نرایەوە کە لە دوو نهۆم و ٤٣ ژوور پێکهاتبوو.

سەردەمی هاوچەرخ و پایتەختی ڕۆشنبیری

• خەباتی سیاسی و ڕۆشنبیری. بە درێژایی سەدەی بیستەم، سلێمانی ناوەندی سەرەکیی بزووتنەوە ڕزگاریخوازییەکانی کورد، ڕۆژنامەگەری، شانۆ و هونەر بووە. کەسایەتییە دیارەکانی وەک پیرەمێرد، مەحوی و گۆران ڕۆڵێکی گەورەیان لەم بوارانەدا هەبووە.
• ڕاپەڕینی ١٩٩١. لە ئاداری ١٩٩١دا، خەڵکی سلێمانی ڕاپەڕینێکی جەماوەرییان دژی ڕژێمی بەعس ئەنجام دا و شارەکەیان ئازاد کرد.
• پایتەختی ڕۆشنبیری. بەهۆی مێژووە دەوڵەمەندەکەی لە بواری ئەدەب، هونەر و ڕۆشنبیریدا، سلێمانی بە فەرمی وەک پایتەختی ڕۆشنبیریی هەرێمی کوردستان ناسێنراوە و خاوەنی چەندین زانکۆ، مۆزەخانە و ناوەندی کولتووریی گرنگە.
بۆ زانیاریی وردتر دەتوانیت سەردانی لاپەڕەی مێژووی سلێمانی لە ویکیپیدیا بکەیت.

From Bzhar Dabagh to Sulaimani: Happy birthday, capital of kindness, Happy birthday, capital of beauty
Sulaymaniyah was founded in 1784 by Ibrahim Pasha of Baban and named after his father (Sulaiman Pasha). Since its inception, this city has played a significant role as the capital of the Baban Empire and later as the cultural capital and an important political and literary center in Kurdistan.

Establishment and Period of the Baban Empire (1784 - 1851)

• Transfer of capital. Before the establishment of Sulaymaniyah, Qalachualan was the capital of the Baban Empire. Due to the conflicts and wars between the Ottoman and Safavid empires, Qalachualan was threatened.
• Building the city. On November 14, 1784, Ibrahim Pasha decided to move the capital to the Malkandi plain and build a new city. After the completion of the government palace and markets, the inhabitants of the surrounding villages moved to the new city.
• The development of literature. Sulaymaniyah remained the capital of the Baban Empire until During this period, Kurdish language and literature (especially the Sorani dialect) developed greatly and poets such as Nali, Saleem and Kurdi appeared.

The period after the Babans and Sheikh Mahmud Hafid

• Ottoman and British rule. After the fall of the Baban Empire, Sulaymaniyah came under direct Ottoman rule until the end of World War I. In November 1918, British troops entered the city.
• Kurdistan Government. Between 1922 and 1924, Sulaymaniyah became the capital of the Kurdistan Kingdom under Sheikh Mahmud Hafed. Sheikh Mahmoud launched several revolutions against British rule from this city.

Old neighborhoods and historical monuments

• Ancient neighborhoods. The city developed on the basis of several old neighborhoods: Goyzha, Sabunkaran, Dargazen, Kani Askan, Sarshaqam, Jews and Sarchiman.
• Caesar Naqib and Sara. Qaiser Naqib was built in 1900 by Sheikh Mustafa Naqib. The Sulaimani Palace was rebuilt in 1926 to 1928, consisting of two floors and 43 rooms.

Contemporary era and the capital of culture

• Political and cultural struggle. Throughout the 20th century, Sulaymaniyah has been the main center of Kurdish liberation movements, journalism, theater and art. Prominent personalities such as Piramird, Mahvi and Goran played a major role in these areas.
• The 1991 uprising. In March 1991, the people of Sulaymaniyah launched a mass uprising against the Ba'ath regime and liberated the city.
• Capital of Culture. Due to its rich history in literature, art and culture, Sulaymaniyah is officially recognized as the cultural capital of the Kurdistan Region and has several universities, museums and important cultural centers.
For more details, you can visit the History of Sulaymaniyah page on Wikipedia.

من بزهار دباغ إلى السليمانية: عيد ميلاد سعيد يا عاصمة الكرم، عيد ميلاد سعيد يا عاصمة الجمال!
تأسست السليمانية عام ١٧٨٤ على يد إبراهيم باشا الباباني، وسُميت تيمناً بوالده سليمان باشا. ومنذ تأسيسها، لعبت هذه المدينة دوراً هاماً كعاصمة لإمبراطورية بابان، ولاحقاً كعاصمة ثقافية ومركز سياسي وأدبي بارز في كردستان.


تأسيس إمبراطورية بابان وفترة حكمها (١٧٨٤ - ١٨٥١)


• نقل العاصمة: قبل تأسيس السليمانية، كانت قلعة تشولان عاصمة إمبراطورية بابان. وبسبب الصراعات والحروب بين الإمبراطوريتين العثمانية والصفوية، أصبحت قلعة تشولان مهددة.


• بناء المدينة: في ١٤ نوفمبر ١٧٨٤، قرر إبراهيم باشا نقل العاصمة إلى سهل ملكندي وبناء مدينة جديدة. وبعد اكتمال بناء القصر الحكومي والأسواق، انتقل سكان القرى المجاورة إلى المدينة الجديدة.


• ازدهار الأدب. ظلت السليمانية عاصمةً لإمبراطورية بابان حتى عام 1918. خلال هذه الفترة، ازدهرت اللغة والأدب الكردي (وخاصةً اللهجة السورانية) بشكل كبير، وبرز شعراء مثل نالي وسليم وكردي.


الفترة التي تلت البابان وعهد الشيخ محمود حفيد

• الحكم العثماني والبريطاني. بعد سقوط إمبراطورية بابان، خضعت السليمانية للحكم العثماني المباشر حتى نهاية الحرب العالمية الأولى. في نوفمبر 1918، دخلت القوات البريطانية المدينة.

• حكومة كردستان. بين عامي 1922 و1924، أصبحت السليمانية عاصمة مملكة كردستان في عهد الشيخ محمود حفيد. انطلق الشيخ محمود من هذه المدينة في عدة ثورات ضد الحكم البريطاني.


الأحياء القديمة والمعالم التاريخية

• الأحياء القديمة. تطورت المدينة على أساس عدة أحياء قديمة: غويزها، وصابونكاران، ودارغازين، وكاني أسكان، وسرشقام، واليهود، وسرشمان.

• قيصر نقيب وسارة. بُني قصر قيصر نقيب عام ١٩٠٠ على يد الشيخ مصطفى نقيب. أُعيد بناء قصر السليمانية بين عامي ١٩٢٦ و١٩٢٨، ويتألف من طابقين و٤٣ غرفة.

العصر الحديث وعاصمة الثقافة

• النضال السياسي والثقافي: على مدار القرن العشرين، كانت السليمانية مركزًا رئيسيًا لحركات التحرر الكردية، والصحافة، والمسرح، والفنون. ولعبت شخصيات بارزة مثل بيرامرد، وماهوي، وغوران دورًا محوريًا في هذه المجالات.

• انتفاضة ١٩٩١: في مارس ١٩٩١، شنّ أهالي السليمانية انتفاضة شعبية ضد نظام البعث، وحرروا المدينة.

• عاصمة الثقافة: نظرًا لتاريخها العريق في الأدب والفن والثقافة، تُعتبر السليمانية رسميًا العاصمة الثقافية لإقليم كردستان، وتضم العديد من الجامعات والمتاحف والمراكز الثقافية الهامة.

للمزيد من التفاصيل، يمكنكم زيارة صفحة تاريخ السليمانية على ويكيبيديا.

 Ji Bzhar Dabax bo Silêmaniyê: Rojbûna te pîroz be, paytexta dilovaniyê, Rojbûna te pîroz be, paytexta bedewiyê
Silêmanî di sala 1784an de ji aliyê Îbrahîm Paşayê Baban ve hatiye damezrandin û navê bavê wî (Silêman Paşa) lê hatiye kirin. Ji destpêka damezrandina xwe ve, ev bajar wekî paytexta Împeratoriya Baban û paşê wekî paytexta çandî û navendeke girîng a siyasî û edebî li Kurdistanê roleke girîng lîstiye.

Damezrandin û Serdema Împeratoriya Baban (1784 - 1851)

• Veguhestina paytextê. Berî damezrandina Silêmaniyê, Qelaçûalan paytexta Împeratoriya Baban bû. Ji ber nakokî û şerên di navbera împeratoriyên Osmanî û Sefewî de, Qelaçûalan di bin gefê de bû.
• Avakirina bajêr. Di 14ê Mijdara 1784an de, Îbrahîm Paşa biryar da ku paytextê veguhezîne deşta Malkendî û bajarekî nû ava bike. Piştî temamkirina qesra hikûmetê û bazarên bazarê, niştecihên gundên derdorê koçî bajarê nû kirin.
• Pêşketina edebiyatê. Silêmanî heta niha paytexta Împeratoriya Baban maye. Di vê serdemê de, ziman û wêjeya Kurdî (bi taybetî zaravayê Soranî) pir pêş ket û helbestvanên wekî Nalî, Selîm û Kurdî derketin holê.

Serdema piştî Babanan û Şêx Mehmûd Hefîd

• Desthilatdariya Osmanî û Brîtanî. Piştî hilweşîna Împeratoriya Baban, Silêmanî heta dawiya Şerê Cîhanê yê Yekem rasterast ket bin desthilatdariya Osmanî. Di Mijdara 1918an de, leşkerên Brîtanî ketin bajêr.
• Hikûmeta Kurdistanê. Di navbera salên 1922 û 1924an de, Silêmanî di bin serokatiya Şêx Mehmûd Hefîd de bû paytexta Padîşahiya Kurdistanê. Şêx Mehmûd ji vî bajarî gelek şoreş li dijî desthilatdariya Brîtanî da destpêkirin.

Taxên kevin û abîdeyên dîrokî

• Taxên kevnar. Bajar li ser bingeha çend taxên kevin pêş ket: Goyzha, Sabunkaran, Dargezen, Kanî Askan, Serşeqam, Cihû û Serçiman.
• Qeyser Neqîb û Sara. Qeyser Neqîb di sala 1900an de ji hêla Şêx Mistefa Neqîb ve hatiye avakirin. Qesra Silêmanî di navbera salên 1926 û 1928an de ji du qatan û 43 odeyan pêk dihat û ji nû ve hate avakirin.

Serdema hemdem û paytexta çandê

• Têkoşîna siyasî û çandî. Di sedsala 20an de, Silêmanî navenda sereke ya tevgerên rizgariya Kurd, rojnamegerî, şano û hunerê bûye. Kesayetiyên navdar ên wekî Pîramîrd, Mehvî û Goran di van waran de roleke mezin lîstine.
• Serhildana 1991an. Di Adara 1991an de, gelê Silêmanî serhildanek girseyî li dijî rejîma Baasê da destpêkirin û bajar rizgar kir.
• Paytexta Çandê. Ji ber dîroka xwe ya dewlemend di wêje, huner û çandê de, Silêmanî bi fermî wekî paytexta çandî ya Herêma Kurdistanê tê nasîn û gelek zanîngeh, muzexane û navendên çandî yên girîng hene.
Ji bo bêtir agahdarî, hûn dikarin serdana rûpela Dîroka Silêmanî li ser Wîkîpediya bikin.