هوکاری عەقڵیەتی گەندەڵ و چۆنێتی دروستبوونی لە حزبێکی سیاسیدا

 

https://rwku3.blogspot.com/2026/03/blog-post_24.html 

https://samuel-kermashahi.blogspot.com/2026/03/blog-post_24.html 

#زهنیەتی_گەندەل_و_حیزبە_سیاسیەکانی_کەمپنشین

هوکاری عەقڵیەتی گەندەڵ و چۆنێتی دروستبوونی لە حزبێکی سیاسیدا
عەقڵیەتی گەندەڵ (corrupt mentality) لە ناو حزبێکی سیاسیدا بە مانای ئەو شێوازە بیرکردنەوەیەیە کە بەرژەوەندی تایبەتی و دەسەڵات لەسەر بەرژەوەندی گشتی و یاسا پێش دەخات. ئەم عەقڵیەتە زۆرجار بە شێوەیەکی هێواش دروست دەبێت و گەشە دەکات، نەک بە یەکجار.
بەشێکی زۆر لە حیزبەکانی ئێران زیاتر کەسایەتین نەک نەتەوەپەرست و نیشتمانپەروەر. ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ سەرکردە نەرگسییەکان، کە نەرگسییەتەکەیان بەهۆی بێبەشییەکانی منداڵییەوەیە. ئەم سەرکردانە شێتانە نەرگسی دەبن و مێشکی ئەو کەسانە دەشۆن کە دەچنە ناو ئەو حزبانەوە

 

بۆ نموونه زۆر جار له ئه ندامانی ئه و حیزبانه وه بیستبووم که دژایه تی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان بوون، که پژاک ڕێگه نادات هێزه کانیان ڤواتە نێو رۆژهەلاتی کوردستان،  ئەم عه قڵییه گه نده ڵه وه بێنه ناو ڕۆژهه ڵاتی کوردستان. زۆر جار لە سەرکردە باڵاکانی ئەو حزبانەم بیستووە، ڤیدیۆ و دەنگیشم لەبەردەستدایە. 

.
چۆن دروست دەبێت؟
کەمبوونی شفافیەت (transparency)
کاتێک بڕیارەکان بە شێوەی نهێنی دەدرێن و ئەندامان ناتوانن چاودێری بکەن، دەرفەت بۆ گەندەڵی زیاد دەبێت.
دەسەڵاتی بێ سنوور
کاتێک چەند کەسێک یان سەرکردایەتییەک دەسەڵاتی زۆر بەدەست دەهێنێت بێ هیچ چاودێرییەک، ئەوا دەتوانێت بە ئاسانیدا بەکاربهێنێت بۆ بەرژەوەندی خۆی.
نەبوونی سیستەمی حسابدان (accountability)
ئەگەر کەسێک هەڵە بکات و هیچ لێپرسینەوەیەک نەبێت، ئەو هەڵەیە دەبێتە شتێکی ئاسایی.
فرهەنگی داخراو (closed culture)
کاتێک حزبێک ڕەخنە قبوڵ ناکات و تەنها پشتگیری لە ناو خۆیدا دەکات، ئەوا ڕەوشی گەندەڵی بەهێز دەبێت
پەیوەندییە تایبەتی و پارتی‌بازی (nepotism & favoritism)
دانانی هاوڕێ و خزمەکان لە شوێنە گرنگەکان، بەجێی شایستەیی.
ئامانجی دەسەڵات بەجێی خزمەت
کاتێک حزبەکە تەنها بۆ مانەوە لە دەسەڵات کار دەکات، نەک بۆ خزمەتکردنی کۆمەڵگە.
کاریگەرییەکان
لاوازی متمانەی خەڵک بە حزب
کەمبوونی دادپەروەری
درووستبوونی ناهەمواری لە کۆمەڵگەدا
دواکەوتنی گەشەپێدان
چۆن چارەسەر دەکرێت؟
زیادکردنی شفافیەت و ڕاگەیاندنی بڕیارەکان
دروستکردنی سیستەمی بەهێزی حسابدان
پشتگیری لە ڕەخنە و ڕاوبۆچوونی جیاواز
دانانی یاسا و رێسا سەخت بۆ دژە گەندەڵی
فێرکردنی ئەندامان بە بنەماکانی ئەخلاقی سیاسی
به شی دوهم
هۆکاری پاسیڤبوونی پارتێکی سیاسی بۆ هەڵەکانی سەرکردایەتییەکی ناکارامە و نەرگسی دەگەڕێتەوە.
ڕاستەوخۆ، ئەو قسەیە هەندێک بنچینەی زانستی و سیاسی هەیە. کاتێک سەرکردایەتییەک ناکام و نەرگسی بێت، دەتوانێت بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر چالاکی و پاسیڤبوونی پارتێک دابنێت. ئەمەش بە هەندێک هۆکار دەگەڕێتەوە:

1. بڕیارە تاکەکەسییەکان (Centralization of power)
سەرکردای نەرگسی زۆرجار هەموو بڕیارەکان لەدەستی خۆیدا کۆدەکاتەوە، بێ ئەوەی ڕاوێژکاری و بەشداریکردنی ئەندامان هەبێت. ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی ئەندامان هەست بە بێکاری و بێکاریگەری بکەن.

2. نەبوونی ڕەخنەگرتن (قبوڵنەکردنی ڕەخنە)
سەرکردایەتییەکی ناکارامە زۆرجار ڕەخنە و ڕاگەیاندنی جیاواز وەک هەڕەشە دەبینێت، نەک وەک دەرفەتێک بۆ باشترکردن. ئەمەش دەرگای گەشەپێدان دادەخات.

3. لەدەستدانی متمانە (Loss of trust)
ئەندامان و پشتیوانان کاتێک دەبینن سەرکردایەتی بە شێوەیەکی خۆپەرستانە کاردەکات، متمانەیان کەم دەبێت، و ئەمەش ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی پاسیڤبوون.

4. نەبوونی ستراتیژی ڕوون (Lack of clear strategy)
سەرکردای ناکام ناتوانێت ڕێگایەکی ڕوون و درێژخایەن دابنێت، بۆیە پارتەکە بێ ئاراستە دەبێت.

5. دابڕان لە خەڵک (Disconnection from the base)
نەرگسیزم زۆرجار وای لێدەکات سەرکردا خۆی لە خەڵک بەرزتر ببینێت، بەم شێوەیە پەیوەندییەکی ڕاستەقینە لەگەڵ بنەماکان دەبڕێت.
بۆ نموونە لایەنگرانی کاک عەبدوڵڵا موهتەدی لە لایەنگرانی حوسێن یەزدانپەنا ڕادیکاڵترن. حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لەم ڕووەوە تا ڕادەیەک نەرمترە، بەڵام بەشێک لە لایەنگرانی هێشتا ڕادیکاڵن و بەرامبەر ڕەخنەگران ڕەفتارێکی خراپ دەکەن. لە لایەکی تریشەوە بوختان و سوکایەتیکردن یەکێکە لەو وەڵامانەی ئەم کەسانە دەیدەن بە ڕەخنەگران.
کۆتایی:
پاسیڤبوونی پارتێکی سیاسی زۆرجار تەنها بە هۆی دۆخی دەرەکی نییە، بەڵکو زۆرجار لە ناوخۆدا، بە تایبەتی لە شێوازی سەرکردایەتییەوە سەرچاوە دەگرێت. سەرکردایەتییەکی باش دەبێت بتوانێت بەشداری، متمانە و ڕەخنە بپارێزێت، ئەگەرنا پارتەکە بەرەو سەستی و پاسیڤبوون دەچێت.
لە لایەن ساموئیل کرماشانی