کرماشان- ڕێوڕەسمی چلەمین ساڵڕۆژی کۆچی دوایی مەیسام و موجتەبا وەیسی دوو برا و چالاکانی ناسراوی فەرهەنگی کورد خەڵکی کرماشان، ئەمڕۆ بە ئامادەبوونی بەربڵاوی خەڵکی چین و توێژە جیاوازەکانی ژیان لە کەشێکی پڕ لە هاودەنگی و ڕێزدا بەڕێوەچوو.

# مەیسام و_موجتەبا وەیسی

کرماشان- ڕێوڕەسمی چلەمین ساڵڕۆژی کۆچی دوایی مەیسام و موجتەبا وەیسی دوو برا و چالاکانی ناسراوی فەرهەنگی کورد خەڵکی کرماشان، ئەمڕۆ بە ئامادەبوونی بەربڵاوی خەڵکی چین و توێژە جیاوازەکانی ژیان لە کەشێکی پڕ لە هاودەنگی و ڕێزدا بەڕێوەچوو.

 

.

لەکۆتایی مەراسیمەکەدا مستەفا وەیسی باوکی ئەو دوو کۆچکردوویە سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ ئامادەبوونی خەڵک دەربڕی و وتی؛

"منداڵەکانم تەنیا بە قەڵەم و کاغەز کاریان دەکرد بۆ پاراستنی زمانی کوردی، ئەوان شەڕیان لەگەڵ حکومەت و کەسی دیکەدا نەکرد؛ خەباتیان تەنیا بۆ پاراستنی زمان و کولتووری کوردی بوو، بەم شێوەیەش درێژەیان بە ڕێبازی کوردایەتی دا. مەیسەم و موجتەبا تەنیا منداڵی من نەبوون؛ ئەوان منداڵی یارسان و منداڵی هەر چوار گۆشەی کوردستان بوون".

میراتی کولتووری برایانی ڤێیسی؛ لە کتێبخانەی داردێریچەوە تا مەشخەڵی نەورۆز

مەیسام و موجتەبا وەیسی کەسایەتی ناسراو و جەماوەری و چالاکی فەرهەنگیی کرماشان بوون کە بە دامەزراندنی کتێبخانەی کوردی "داردێریچ" و هەڵگرتنی ڕێوڕەسمی نەورۆز، ناوەکانیان بە کولتوور و ناسنامەی ئەم خاکەوە گرێدا.

خەونی ئەم دوو برایە پاراستنی زمانی کوردی و پتەوکردنی شوناسی کولتووری کۆمەڵگا بوو. هەوڵیان دا تۆزی بێبەشی و سەپاندنی هەژاری و هەڵاواردنی پێکهاتەیی لە ڕووخساری دارێدریچ لاببەن و وێنەیەکی جیاواز لەم ناوچەیە بخەنە ڕوو؛ وێنەیەک کە لەسەر بنەمای کولتوور و هۆشیاری و کردەوەی مەدەنی بوو.

برایانی ڤێیسی پێیان وابوو بە نەهێشتنی هەڵاواردن، ئەم ناوچەیە و گەلەکەی توانای دروستکردنی دەستکەوتی گەورەی کولتووری و هونەرییان هەیە. دیدگاکەیان داهاتوویەکی گەش بوو بۆ منداڵانی داردێریچ؛ ئایندەیەک کە نەوەکانی داهاتوو بتوانن لە ژینگەیەکی ئارام و ئازاد و ڕۆشنبیریدا گەورە بن و ئەم هەرێمە لەبری ئەوەی بە بێبەشی بناسرێت، ببێتە ڕەمزی زمانی دایکی و چالاکییە ڕۆشنبیرییەکان و داواکارییە مەدەنییەکان.

کۆتایی سووری ڕێگایەکی کولتووری

مەیسەم و موجتەبا وەیسی دوای چەند مانگێک لە ژیان لە ژێر نهێنی و بەرگەگرتن لە بارودۆخێکی سەختدا، لە ٢٧ی حوزەیرانی ساڵی ١٤٠٥ لە پەناگەی خۆیان لە گوندی “خوولە کوش” (قەڵاع کوش) ناسێنران و لە تەقەی هێزەکانی ئیتلاعاتی سوپای پاسداران گیانیان لەدەستدا.

یادەوەری و ناوی ئەو دوو چالاکە فەرهەنگییە تا ئێستاش لە نێو زۆر کەس لە کرماشان، یارسان و کوردستان وەک هێمای هەوڵدان بۆ پاراستنی زمان، فەرهەنگ و ناسنامەی کوردی دەژی.

“تۆل’ێ بە سابرێ، بێلام بە زابرێ”
 

واتە: تۆڵە سەبر و خۆڕاگر، بەڵام چەقێنەر و ترسناکە

 Kirmaşan – Merasîma salvegera 40emîn a koça dawî ya Meysem û Mojteba Veysî, du bira û çalakvanên çandî yên navdar ên Kurd ên ji Kirmaşanê, îro bi amadebûna berfireh a mirovên ji çînên cûda di atmosferek tijî hevgirtin û rêzgirtinê de hate lidarxistin.

Di dawiya merasîmê de, Mustafa Veysî, bavê herdu wefatkaran, spasiya xwe ji bo hebûna gel anî ziman û got:

"Zarokên min tenê bi pênûs û kaxezê ji bo parastina zimanê Kurdî xebitîn. Wan ne li dijî hikûmetê û ne jî li dijî kesekî din şer kirin; têkoşîna wan tenê ji bo parastina ziman û çanda Kurdî bû, û bi vî rengî, wan rêya Kurdbûnê domandin. Meysem û Mojteba ne tenê zarokên min bûn; ew zarokên Yarsan û zarokên her çar aliyên Kurdistanê bûn."

Mîrata Çandî ya Birayên Veysî; Ji Pirtûkxaneya Darederich heta Meşaleya Nowruzê

Meysam û Mojtaba Veysi li Kirmaşanê kesayetên navdar, populer û çalak ên çandî bûn ku bi damezrandina pirtûkxaneya Kurdî "Darederich" û lidarxistina rêûresmên Nowruzê, navên xwe bi çand û nasnameya vê axê ve girêdan.

Xewna van her du birayan parastina zimanê Kurdî û xurtkirina nasnameya çandî ya civakê bû. Wan hewl da ku toza bêparbûnê, xizaniya ferzkirî û cudakariya avahîsaziyê ji rûyê Darederich derxînin û wêneyek cûda ya vê herêmê pêşkêş bikin; wêneyek ku li ser çand, hişmendî û çalakiya sivîl ava bûye.

Birayên Veysi bawer dikirin ku bi rakirina cudakariyê, ev herêm û gelê wê xwedî şiyana afirandina destkeftiyên mezin ên çandî û hunerî ne. Vîzyona wan pêşerojek geş ji bo zarokên Darederich bû; Pêşerojek ku nifşên pêşerojê dikarin di hawîrdorek ewle, azad û çandî de mezin bibin, û ku ev herêm, li şûna ku bi bêparbûnê were zanîn, bibe sembola zimanê dayikê, çalakiyên çandî û daxwazên sivîl.

Dawîya Sor a Rêyeke Çandî

Piştî çend mehan jiyana di bin sir û şert û mercên dijwar de, Meysam û Mojtaba Veysi di 27ê Hezîrana 1405an de li stargeha xwe ya li gundê "Xouleh Kush" (Qala'e Kush) hatin naskirin û di pevçûneke hêzên îstîxbarata IRGC de jiyana xwe ji dest dan.

Bîranîn û navên van her du çalakvanên çandî hîn jî di nav gelek kesan de li Kirmaşan, Yarsan û Kurdistanê wekî sembola hewldana parastina ziman, çand û nasnameya Kurdî dijîn.

"Tol'e be sabre, belam be zabre"
"Tolhildan sebir e, lê tehrîb û tirsnak e."

کرماشان – مراسم چهلمین روز جان‌باختن میثم و مجتبی ویسی، دو برادر و از فعالان فرهنگی شناخته‌شده کُرد اهیل کرماشان، امروز با حضور گسترده اقشار مختلف مردم در فضایی آکنده از همبستگی و احترام برگزار شد.

در پایان این مراسم، مصطفی ویسی، پدر این دو جان‌باخته، ضمن قدردانی از حضور مردم، گفت:

«فرزندان من تنها با قلم و کاغذ برای ماندگاری زبان کُردی تلاش کردند. آن‌ها نه با دولت و نه با هیچ شخص دیگری جنگیدند؛ مبارزه‌شان تنها برای حفظ زبان و فرهنگ کُردی بود و در این مسیر، راه کوردەواری را ادامه دادند. میثم و مجتبی فقط فرزندان من نبودند؛ آن‌ها فرزندان یارسان و فرزندان هر چهار پارچەی کوردستان بودند.»

میراث فرهنگی برادران ویسی؛ از کتابخانه «دره‌دریژ» تا مشعل نوروز

میثم و مجتبی ویسی از چهره‌های خوش‌نام، مردمی و فعال فرهنگی کرماشان بودند که با بنیان‌گذاری کتابخانه کُردی «دره‌دریژ» و برگزاری آیین‌های نوروز، نام خود را با فرهنگ و هویت این سرزمین گره زدند.

آرمان این دو برادر، پاسداری از زبان کُردی و تقویت هویت فرهنگی جامعه بود. آنان می‌کوشیدند غبار محرومیت، فقر تحمیلی و تبعیض ساختاری را از چهره دره‌دریژ بزدایند و تصویری متفاوت از این منطقه ارائه کنند؛ تصویری که بر فرهنگ، آگاهی و کنش مدنی استوار باشد.

برادران ویسی باور داشتند که با رفع تبعیض، این منطقه و مردمانش توانایی خلق دستاوردهای بزرگ فرهنگی و هنری را دارند. چشم‌انداز آنان، آینده‌ای روشن برای کودکان دره‌دریژ بود؛ آینده‌ای که در آن نسل‌های بعدی بتوانند در فضایی امن، آزاد و فرهنگی رشد کنند و این منطقه به‌جای آنکه با محرومیت شناخته شود، به نمادی از زبان مادری، فعالیت‌های فرهنگی و مطالبات مدنی تبدیل شود.

فرجام سرخ یک مسیر فرهنگی

میثم و مجتبی ویسی پس از ماه‌ها زندگی مخفیانه و تحمل شرایط دشوار، در ۷ خرداد ۱۴۰۵ در پناهگاه خود در روستای «خوله‌کەوش» (قلعه‌کهوش) شناسایی شدند و در جریان تیراندازی نیروهای اطلاعات سپاه پاسداران جان خود را از دست دادند.

یاد و نام این دو فعال فرهنگی همچنان در میان بسیاری از مردم کرماشان، یارسان و کُردستان به‌عنوان نمادی از تلاش برای پاسداری از زبان، فرهنگ و هویت کُردی زنده مانده است.

«تۆڵە بە سەبرە، بەڵام بە زەبرە»
«انتقام با صبر است، اما کوبنده و سهمگین.»