تورکیە پلانێکی فێڵبازانە دژی کورد بەڕێوە دەبات و فریودانێکی مێژوویی ناسک دژی کورد ئەنجام دەدات. پلانێکی مەترسیدارە بۆ لەناوبردنی کورد لەژێر ناوی ئاشتی.

 #تورکیا_پێلانی_مەترسیدار_دژ_بە_کورد_خەریکی_فێلێەکی_میژوویی_دژ_بە_کورد

تورکیە پلانێکی فێڵبازانە دژی کورد بەڕێوە دەبات و فریودانێکی مێژوویی ناسک دژی کورد ئەنجام دەدات. پلانێکی مەترسیدارە بۆ لەناوبردنی کورد لەژێر ناوی ئاشتی. 

 

لە تورکیاوە چەند نهێنییەکلەبارەی پرۆسەی ئاشتییەوەئاشکرا بوون

پەرلەمانی تورکیا و میدیاکانی ئەو وڵاتە لە دوو ڕۆژی ڕابردوودا تاوتوێی قۆناغێکی چارەنووسساز لە ململانێی کورد و دەوڵەت دەکەن. گفتوگۆکان چڕبوونەتەوە لەسەر پڕۆژەیاسایەکی نوێ بۆ گەڕانەوەی گریلاکانی پەکەکە و ڕاپۆرتێکی پەرلەمانی، کە وەک نەخشەڕێگایەک بۆ چەکدانان و دەستووری نوێ سەیر دەکرێت.

بە گوێرەی زانیارییە دزەپێکراوەکانی لیژنە یاساییەکانی پەرلەمان، ئەنقەرە دەیەوێت (پڕۆژە یاسای پەشیمانبوونەوە) بباتە پەرلەمان. ئامانجەکە جیاکردنەوەی گریلا ئاساییەکانە لە سەرکردەکان، بە جۆرێک لێخۆشبوون یان سزای زۆر سووک بۆ ئەو گریلا گەنجانە دەردەکرێت، کە تێوەگلاوی ڕووداوە گەورەکان نین، بەڵام بۆ سەرکردەکانی قەندیل، پێشنیازی چوونە دەرەوەیان بۆ وڵاتێکی سێیەمی وەک وڵاتانی ئەوروپا کراوە. پرۆسەی چەکدانانەکەش بڕیارە لە ڕێگەی (نووسینگەیەکی هەماهەنگی)یەوە بێت کە عەبدوڵا ئۆجالان سەرپەرشتی دەکات، بەڵام ئەمە تەنها دەوڵەتە و هێشتا تەڤگەری ئاپویی بەم هەنگاوە ڕازی نەبووە و دەمپارتیش هیچ لێدوانێکی نەداوە.

هاوکات، ڕاپۆرتێکی نوێی پەرلەمانی داوا دەکات پڕۆسەی ئاشتی بکرێتە (ستراتیژیەتی نیشتمانیی دەوڵەت) لە ڕێگەی دەنگدانی پەرلەمانەوە، بۆ ئەوەی نەبیتە قوربانی گۆڕانکارییە کاتییەکان. ڕاپۆرتەکە پێداگری لە هەڵگرتنی گۆشەگیریی سەر ئیمراڵی و ئاسانکاری بۆ چاوپێکەوتنەکان دەکات بۆ ئەوەی ئۆجالان بتوانێت ڕۆڵی خۆی بگێڕێت. هەروەها هۆشدارییەکی توندیش دەدات، کە هەر دواکەوتنێک، دەرفەت بە هێزە دەرەکییەکان دەدات پرۆسەکە لەباربەرن.

سەرەڕای ئەم هەنگاوانە، دوو ئاستەنگی گەورە ماونەتەوە. یەکەمیان بریتییە لە کاتی جێبەجێکردن، حکومەت و دەوڵەت باخچەلی سوورن لەسەر ئەوەی سەرەتا دەبێت پەکەکە چەک دابنێت پاشان یاساکان دەربچن، بەڵام ئۆجالان و دەم پارتی داوای گەرەنتی دەستووریی پێشوەختە دەکەن. دووەمیش، هەڵوێستی قەندیلە، کە هێشتا نادیارە ئایا بەبێ بوونی گەرەنتییەکی یاسایی قایلکەر، بە تەواوی پابەندی بڕیارەکانی چەکدانان دەبن یان نا.

بە ئەزموون دەرکەوتووە، پەکەکە نەچێتە ژێرباری بڕیاری زۆرەملێ و هەر داوایەکیش لە ئۆجالانەوە بێت، ئەوان بە کۆبوونەوە و تاوتوێ کردن دەیخەنە بواری جێبەجێکردنەوە، لەم ڕووەشەوە ئۆجالان پەکەکەی سەرپشک کردووە لەوەی بڕیارێک نەدات بەبێ ئەوەی گرەنی یاسایی هەبێت..

پرۆژەی باخچەلی-ئۆجەلان؛ هەنگاوێک بۆ ئاشتی یان ململانێیەکی نوێ؟
لە ماوەی چەند مانگی ڕابردوودا، ناوی دەوڵەت باخچەلی (سەرۆکی پارتی بزووتنەوەی نەتەوەیی تورکیا - MHP) و عەبدوڵڵا ئۆجەلان (ڕێبەری زیندانیکراوی پەکەکە) بە شێوەیەکی بەرچاو لە میدیاکانی تورکیا و کوردستانەوە دەرکەوتووە. ئەم پەیوەندییەی نێوانیان، کە بە “پرۆژەی باخچەلی بۆ ئۆجەلان” ناسراوە، بەشێکە لە پرۆسەیەکی ئاشتیی نوێ لە تورکیا، کە ئامانجی سەرەکیی هەڵوەشاندنەوەی چەکداری پەکەکە و گەڕانەوەی ئاشتییە بۆ ناوچەکە.
سەرەتای پرۆژەکە
لە کۆتایی ساڵی 2024 و سەرەتای 2025، دەوڵەت باخچەلی بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر پێشنیاری کرد کە عەبدوڵڵا ئۆجەلان لە زیندانی ئیمراڵییەوە قسە لە پەرلەمانی تورکیا بکات و بانگەواز بۆ هەڵوەشاندنەوەی پەکەکە بکات. باخچەلی ڕایگەیاند کە ئامادەیە خۆی بچێتە ئیمراڵی بۆ کۆبوونەوە لەگەڵ ئۆجەلان ئەگەر پێویست بکات. ئەم هەنگاوە بە “پێشنیاری باخچەلی” ناسرا و بووە سەرەتای قۆناغێکی نوێ لە گفتوگۆکانی ئاشتی.
باخچەلی بە تۆنی ئەرێنی قسەی لەسەر ئۆجەلان کرد و وتی: “ئۆجەلان ئێستا یەکێکە لە ڕێبەرە سیاسییەکانی تورکیا” و سوپاسی کرد بۆ ڕۆڵی لە پرۆسەی ئاشتی. لە وەڵامدا، ئۆجەلان پەیامێکی بڵاوکردەوە کە تێیدا داوای لە پەکەکە کرد چەک دابنێت و بەرەو سیاسەتی دیموکراتیک هەنگاو بنێت.
وردەکارییەکانی پرۆسەکە
• بانگەوازی 27ی شوبات 2025: ئۆجەلان پەیامێکی گرنگی لە زیندانی ئیمراڵی دەرکرد، کە بە بنەمای پرۆسەکە دادەنرێت. تێیدا جەختی لە پێویستی هەڵوەشاندنەوەی چەک و گۆڕان بۆ ژیانی سیاسی کرد.
• هەڵوەشاندنەوەی پەکەکە: لە ساڵی 2025، پەکەکە ڕایگەیاند کە چەک دەداتەوە و خۆی هەڵدەوەشێنێتەوە. باخچەلی ئەمەی بە “سەرکەوتنێکی مێژوویی” وەسف کرد و سوپاسی ئۆجەلانی کرد.
• پێگەی ئۆجەلان: باخچەلی پێشنیاری “پێگەیەکی فەرمی” بۆ ئۆجەلان کرد، وەک بەشداریکردن لە پرۆسەی سیاسی و دیموکراتیک، بەڵام بە مەرجەوەی تەواوکردنی پرۆسەی چەکدانان.
• کۆبوونەوە و دیاری: لە ماوەی پرۆسەکەدا، شاندی ئیمراڵی سەردانی ئۆجەلانی کرد و دیاری (وەک فەرشێک) لە ئۆجەلانەوە بۆ باخچەلی ناردرا، کە نیشانەیەکی سمبولییە.
هۆکار و ئامانجەکان
باخچەلی، کە هاوپەیمانی سەرەکیی ڕەجەب تەیب ئەردۆغانە، ئەم پرۆژەیە بەشێک دەزانێت لە بەرنامەی “سەد ساڵەی کۆماری تورکیا” بۆ کۆتاییهێنان بە کێشەی کورد بە شێوەیەکی ئاشتییانە. ئامانجە سەرەکییەکان:
• کۆتاییهێنان بە شەڕی چەکداری کە دەیان ساڵە بەردەوامە.
• گەڕاندنەوەی ئاسایش بۆ ناوچەکانی کوردستان.
• بەهێزکردنی پێگەی تورکیا لە ناوچەکەدا.
• دروستکردنی مۆدێلێکی “برایەتی نێوان تورک و کورد”.
لە لایەکی دیکەوە، ڕەخنەگران دەڵێن ئەم پرۆسەیە “ساختەکاری”یە و تەنها بۆ بەرژەوەندیی سیاسیی حکومەتی ئەردۆغان و باخچەلی بەکاردەهێنرێت، بەبێ چارەسەرکردنی کێشەی سەرەکیی مافەکانی کورد.
دۆخی ئێستا (ساڵی 2026)
تا ئێستا، پرۆسەکە بەرەوپێشچوونێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینییە، بەڵام هێشتا کۆمەڵێک پرسیار ماوە:
• ئایا ئۆجەلان ئازاد دەکرێت یان پێگەیەکی تایبەتی وەردەگرێت؟
• چۆن مافەکانی کورد لە چوارچێوەی تورکیادا دەپارێزرێن؟
• ئایا پەکەکە بە تەواوی چەک دەداتەوە؟
کۆتایی
پرۆژەی باخچەلی-ئۆجەلان دەرفەتێکی مێژووییە بۆ کۆتاییهێنان بە خوێنڕێژیی ساڵان، بەڵام سەرکەوتنی بەستراوەتەوە بە جێبەجێکردنی بەڵێنەکان و چارەسەرکردنی کێشە ڕەگییەکان. ئاشتیی ڕاستەقینە پێویستی بە متمانە و دادپەروەری هەیە، نەک تەنها پەیام و دیاری.
19 tim
Svara
Kari Roj
چەندە چەواشەکار و بێ پرەنسیبن،نازانم ئێوە چیتان بۆ کوردستان کردوە،هەر نازانن چیش دەبێ بکرێت ،مێشکتان لە قۆناخەکانی 50 ساڵ لەوە پێش ماوەتەوە ،چی لە کوردستان وچی لە جیهان دەزانن،بەو نەزانینەتان چۆن لە ئاپۆ تێبگەن.

بەمەبەستەوە ناوەڕۆکی وتەکانی چەواشە دەکەن، ئەو باوەڕی بە دەوڵەت نیە بۆ بەڕێوەبردنی کۆمەڵگا جا نەک هەر بۆ کورد بۆ هیچ کۆمەڵگایەک، پێشنیاری خۆبەڕێوەری دەکات و بەیەکەوە ژیانی گەلانیش بەشێوەی کۆنفیدرالیزمی دیموکراتیک، مێژووی دروستبونی دەوڵەتەکان بۆ نزیکەی ٥٠٠ ساڵ دەبێ هەموو شەڕوکوشتارو جینۆسایدیش لەسەر دەستی ئەم فۆڕمەی دەسەڵات (دەوڵەت) دروستبووە کە بە ملیۆنان کوژراون، بۆیە ئەو پێشنیاری فۆڕمێکی تری دیموکراتی دەکات بۆ بەڕێوەبردنی کۆمەڵگاکان، کەمێک لەوچەمکانە بخوێننەوە و حاڵی بن ، تێگەیشتن لەپڵاوخواردن خۆشترە. 

#Tirkiye_komployek_xeternak_li_dijî_Kurdan_e

Tirkiye planeke xapînok li dijî Kurdan pêk tîne û xapandineke dîrokî ya nazik li dijî Kurdan pêk tîne. Ev planeke xeternak e ku Kurdan bi navê aştiyê tune bike.
Çend razên li ser pêvajoya aştiyê ji Tirkiyeyê hatine eşkerekirin
Parlamento û medyaya Tirkiyeyê di du rojên dawî de li ser qonaxek girîng a di pevçûna Kurd-dewletê de nîqaş dikin. Nîqaş li ser pêşnûmeqanûnek nû ji bo vegera gerîlayên PKKê û raporek parlementoyê, ku wekî nexşerêyek ji bo bêçekkirin û destûrek nû tê dîtin, sekinîne.
Li gorî agahiyên ji komîteyên qanûnî yên parlementoyê derketine holê, Enqere dixwaze pêşnûmeqanûna poşmaniyê bibe parlementoyê. Armanc ew e ku gerîlayên asayî ji rêberan veqetînin, da ku gerîlayên ciwan ên ku di bûyerên mezin de beşdar nabin werin efûkirin an jî pir sivik werin cezakirin, lê ji bo rêberên Qendîlê, ji wan re hatiye pêşniyar kirin ku biçin derveyî welat, welatekî sêyemîn wekî welatên Ewropî. Tê texmîn kirin ku pêvajoya bêçekkirinê bi rêya nivîsgehek hevrêzkirinê ya ku ji hêla Abdullah Ocalan ve tê rêvebirin, were kirin, lê ev tenê dewlet e.
Di heman demê de, raporek nû ya parlementoyê daxwaz dike ku pêvajoya aştiyê bi rêya dengdana parlementoyê bibe stratejiyeke neteweyî ya dewletê, da ku nebe qurbanê guhertinên demkî. Raport israr dike ku dorpêça li ser Îmraliyê were rakirin û hevpeyvîn werin hêsankirin da ku Ocalan bikaribe rola xwe bilîze. Wî her wiha hişyarî da ku her derengketin dê derfetek bide hêzên biyanî ku pêvajoyê têk bibin.

Li gel van gavan, du pirsgirêkên mezin mane. Ya yekem ev e ku di dema pêkanînê de, hikûmet û dewlet Bakçelî israr dikin ku divê PKK pêşî çekan deyne û dûv re divê qanûn werin derxistin, lê Ocalan û PKK daxwaza garantiyên destûrî yên pêşwext dikin. Ya duyemîn, helwesta Qendîlê, ku hîn ne diyar e ka ew ê bi tevahî biryarên çekberdanê bêyî garantiyên qanûnî yên îqnakirinê bicîh bînin.

Ezmûn nîşan daye ku PKK teslîmî biryarên bi zorê nabe û ew ê her daxwazek ji Ocalan bi rêya civîn û nîqaşan bicîh bînin. Di vî warî de, Ocalan talîmat daye PKKê ku bêyî bingehek qanûnî biryarek nede.

 Projeya Bakçelî-Ocalan; Gavek ber bi aştiyê ve yan pevçûnek nû?
Di mehên dawî de, navên Devlet Bahçelî (serokê Partiya Tevgera Neteweyî ya Tirkiyê (MHP)) û Abdullah Ocalan (serokê PKKê yê girtî) di medyaya Tirkî û Kurdî de bi awayekî berbiçav derketine holê. Ev têkilî, ku wekî "Projeya Bakçelî ji bo Ocalan" tê zanîn, beşek ji pêvajoyek aştiyê ya nû li Tirkiyeyê ye, ku armanca wê ya sereke hilweşandina PKKê û vegerandina aştiyê li herêmê ye.
Destpêka projeyê
Di dawiya sala 2024 û destpêka sala 2025an de, Dewlet Bakçelî bi awayekî ecêb pêşniyar kir ku Abdullah Ocalan ji girtîgeha Îmraliyê li parlementoya Tirkiyeyê biaxive û daxwaza hilweşandina PKKê bike. Bakçelî got ku ew amade ye ku bi xwe biçe Îmraliyê da ku heke pêwîst be bi Ocalan re hevdîtin bike. Ev gav wekî "Pêşniyara Bakçelî" hate zanîn û destpêka qonaxek nû di danûstandinên aştiyê de nîşan da.
Bakçelî got, "Ocalan niha yek ji serokên siyasî yên Tirkiyeyê ye," û ji bo rola wî di pêvajoya aştiyê de spasiya wî kir. Di bersivê de, Ocalan peyamek weşand û bang li PKK kir ku çekan deyne û ber bi siyaseta demokratîk ve biçe.
hûrgiliyên pêvajoyê
• Banga 27ê Sibata 2025an: Ocalan ji girtîgeha Îmraliyê peyamek girîng weşand, ku wekî bingeha pêvajoyê tê hesibandin. Wî tekez li ser pêwîstiya çekdanîn û guhertinê ji bo jiyana siyasî kir.
• Belavbûna PKKê: Di sala 2025an de, PKKê ragihand ku ew ê çekdanîn û xwe belav bike. Bakcelli vê yekê wekî "serkeftinek dîrokî" bi nav kir û spasiya Ocalan kir.
• Helwesta Ocalan: Bakcelli "helwestek fermî" wekî beşdarbûna di pêvajoya siyasî û demokratîk de pêşkêşî Ocalan kir, lê bi şertek ku pêvajoya çekdanînê biqede.
• Hevdîtin û diyarî: Di dema pêvajoyê de, şandeya Îmraliyê serdana Ocalan kir û diyariyek (wek xalîçeyek) ji hêla Ocalan ve ji Bakcelli re hate şandin, ku nîşanek sembolîk e.
sedem û armanc
Bakcelli, hevalbendê sereke yê Recep Tayyip Erdogan, projeyê wekî beşek ji bernameya "salvegera 100emîn" a Komara Tirkiyeyê ji bo bidawîkirina pevçûna Kurdan bi awayekî aştiyane dibîne. Armancên sereke:
• Bidawîanîna şerê çekdarî yê bi dehan salan.
• Vegerandina ewlehiyê bo herêmên Kurdistanê.
• Xurtkirina pozîsyona Tirkiyeyê li herêmê.
• Afirandina modelek "biratiya di navbera Tirk û Kurdan de".
Ji aliyê din ve, rexnegir dibêjin ku pêvajo "sext e" û tenê ji bo berjewendiyên siyasî yên hikûmetên Erdogan û Bakçelî tê bikar anîn, bêyî ku mijara bingehîn a mafên Kurdan çareser bike.
Rewşa Niha (2026)
Heta niha, pêvajo pêşkeftinek girîng bi dest xistiye, lê hejmarek pirs mane:
• Gelo Ocalan dê were berdan an dê statuyek taybetî werbigire?
• Mafên Kurdan li Tirkiyeyê çawa têne parastin?
• Gelo PKK dê bi tevahî çek bide?
biqedîne
Projeya Bakçelî-Ocalan derfetek dîrokî ye ji bo bidawîkirina xwînrijandina bi salan, lê serkeftina wê bi bicihanîna sozan û çareserkirina pirsgirêkên bingehîn ve girêdayî ye. Aştiya rastîn bawerî û edaletê hewce dike, ne tenê peyam û diyariyan.
19 tîm
Svara
Kari Roj
Ez nizanim we ji bo Kurdistanê çi kiriye. Hûn nizanin divê çi were kirin. Hişê te di qonaxên 50 sal berê de maye. Tu li ser Kurdistan û cîhanê çi dizanî?

Ew bawer nake ku dewlet civakê birêve bibe, ne tenê ji bo Kurdan, lê ji bo her civakê jî. Ew xwerêveberî û jiyana hevbeş a neteweyan bi şêweyê konfederasyona demokratîk pêşniyar dike. Ev şêweyekî din ê demokratîk ji bo birêvebirina civakan çêdike. Hinekî ji van têgehan bixwîne û fêm bike.